કડવો કાઠિયાવાડી

2012-01-18T22:00:00.002Z

I just logged into my blogpost account after a long time. Lakhvanu mann thay chhe, pan gujarati ma lakhva mate wali pachhu laptop ma kaik setting karvu padshe! Aa weekday ma evi kai mathakut karvani himmat thati nathi; pachhi kyarek vaat.

Last post was more than 4 yrs ago and many things and beliefs have changed in life since then.

પધારો, મેઘરાજા!

2006-06-01T23:28:00.000+01:00

ચોમાસુ બેસી ગ્યુ!!

આવ રે વરસાદ,
ઘેબરીયો (sic?) પરસાદ,
ઉની ઉની રોટલી ને
કારેલાં નું શાક!

અપને દેશ કી મિટ્ટી કી ખુશ્બુ યાદ આતી હૈ :-)

I love Gujarati

2006-04-15T22:40:00.000+01:00

નર્મદા યોજના સામે હમણાં મેધા પાટકર નાં વધેલા વિરોધ ને લીધે જે રોજેરોજ બેય તરફ થી યોજના ની તરફેણ માં અને વિરુદ્ધ દલીલો જોવા મળે છે ત્યારે અમારા રાજકોટ નું એકદમ દેશી દૈનિક 'અકિલા' કેમ પાછળ રહે! આજે એક સરસ લીટી વાંચવા મળી:

નર્મદા યોજના: સરદાર નું સ્વપ્ન, સમગ્ર ભારત ની જીવાદોરી
સમીક્ષાનો નિર્યણ લેનાર મનમોહન સરકાર ને કહો- આ યોજનાનો શિલાન્યાસ સોનિયાનાં સાસુનાં બાપુજીએ કરેલો!

હા હા હા હા...

ચંદ્રકાંત બક્ષી

2006-03-27T01:14:00.000+01:00

આ માણસ નું વાતાયન વાંચીને મારા જેવા લાખો ગુજરાતી યુવાનો મોટા થ્યા છે. એનાં લેખો માં છલકતી બહાદુરી અને જ્ઞાન નો સમન્વય ગુજરાતી લેખો માં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. ગુજરાતી સમાજ કે જ્યાં બીજી ભાષા (ખાસ કરીને અંગ્રેજી) નાં લખાણો બહોળા પ્રમાણ માં નથી વંચાતા, ત્યાં બક્ષી નાં લેખોએ લોકો ને પોતાનો અભિપ્રાય નિર્ભયતાથી દર્શાવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા છે.

He will be missed.

Related: લયસ્તરો ની શ્રદ્ધાંજલી, સિદ્ધાર્થ નું મન

Update: આરપાર (બક્ષી સ્પેશ્યલ), કાર્તિક મિસ્ત્રી ની શ્રદ્ધાંજલી, હાથ તાળી

Happy Holi

2006-03-14T12:28:00.000Z

હજુ કેટલી વાર?

2006-03-07T17:49:00.000Z

માત્ર ચાર મહિના પહેલા દિલ્હી માં ધડાકા કઇરા, બે મહિના પહેલા IISc પર હુમલો કરીને એક વૈજ્ઞાનિક ની હત્યા કઇરી અને આજે એક ધાર્મિક સ્થળ ઉપર હુમલો. દર બે મહિને આપણ ને થપ્પડ પડે છે તો પણ આપણે સુધરતા નથી. બે દિ' છાપા માં આવશે, ટીવી પર આવશે અને પછી બધાય ભુલી જાશે.

આજે બિન-સાંપ્રદાયિક (secular) ભારતીયો સામે બહુ જ મોટી કસોટી છે. જો દેશ ને કોમવાદી તોફાનો થી દૂર રાખીને 21મી સદી ની એક વિકસીત લોકશાહી બનાવવી હશે, તો દેશ નાં રહેવાસીઓ ને સુરક્ષીત કરવા પડશે. લોકો માં જાગૃતી લાવવી પડશે કે સૌથી પહેલા દેશ છે; એમનો ધરમ, એમનું રાજ્ય ઇ બધુય પછી. પણ, લોકો ને આ બધુ ત્યારે સમજાવી શકાય, જ્યારે તેઓ તેમના દેશ માં સુરક્ષા ની લાગણી અનુભવે. જો દર મહિને આવા દૃશ્ય જોવા મળતા હોય, તો તેમનો જીવ ક્યાંથી હેઠો બેહે? સરકારે ત્રાસવાદ ને નાબૂદ કરવો પડશે, ને'તર દેશ માં એવા લોકો નો તુટો નથી, જે આવી જ સ્થિતિ ની રાહ જોઈને બેઠા હોય છે સામાન્ય માણસ ને ઉશ્કેરવા માટે.

अगर सरकार जनता कि यह आवाज नहिं सुनेगी तो, इसका असर बहोत हि खतरनाक हो सकता है।

Indian blogosphere

2006-02-18T20:26:00.001Z

I read an interesting article about Indian blogosphere and the potential it has to grow on Dawn and felt like sharing with you guys. So, we should expect a few Gujarati personal blogs this year!

Btw, don't think that I only read Pakistani newspapers, although I've linked a few articles from this paper ;-)

Pause

2006-02-05T17:09:00.000Z

Kathiawadi knows that he has been unable to blog lately. He also realises that the number of days he takes to write a post has increased significantly. However, there is little chance of improvments in near future due to his abhyaas; in fact, the situation is likely to get worse. So, He will only write posts when he strongly feels like writing.

P.S. He'll keep checking e-mails regularly. So, please don't hesitate in dropping e-mails now and then.

ધરતીકંપ

2006-01-25T19:55:00.000Z

10મા ધોરણ માં હતો (1993 - 94 માં) ત્યારે બધા એવુ કહેતા કે ગુજરાતી ની પરિક્ષા માં આ વખતે “ધરતીકંપ” ઉપર નિબંધ લખવાનો આવશે. કેમ કે, ઇ વરસે લાતુર માં જબરદસ્ત ભૂકંપ આવેલો. બરોબર નિબંધ તૈયાર કરીને પરિક્ષા આપવા ગ્યો’ તો. જો કે, નિબંધ તો બીજો પુછાયેલો, પણ મગજ માં ધરતીકંપ વિશે ની માહિતી બેસી ગ્યેલી. પછી, જ્યારે આંધ્ર માં ભણવા ગ્યો ત્યારે લાતુર નાં બે વિદ્યાર્થીઓ સાથે સારી મિત્રતા થઈ ગ્યેલી અને એમના અનુભવો વિશે ચર્ચા થાતી.

પણ જે અનુભવવાનું હતું, એ માટે માહિતી નાં આવા નાના નાના dose મને તૈયાર કરવામાં નિષ્ફળ ગ્યા. જે અનુભવ થવાનો હતો, એની ભયાનકતા અને અનિશ્ચિતતા તો આજે પાંચ વરહ પછી પણ પરસેવો છુટાવે છે.

8.46am, 26મી જાન્યુઆરી 2001: પપ્પા મૉર્નિંગ વૉક માં ગ્યા છે, મમ્મી એમની નિશાળ માં પ્રજાસત્તાક દિન ની ઉજવણી માં ગયેલ છે, ભાઈ નાસ્તો – પાણી કરીને છાપુ વાંચે છે. હું ન્હાવા ની શરુઆત કરવાની તૈયારી કરું છુ. અને અચાનક જ બાથરૂમ, ભારતીય ટ્રેઈન ની જેમ, ધ્રુજવા મંડે છે. હું અવ્યવસ્થિત રીતે ટુવાલ વીંટાળીને બૂમ પાડતો પાડતો બહાર આવુ છુ, “ભાગ, ભાઈ ભાગ”. ભાઈ તો મારી આગળ છાપું હાથ માં લઈ ને ભાગતો જ હતો! પછી તો અમે બેય, ઘર માં થી ફળીયા માં અને ત્યાંથી વંડી ઠેકીને શેરી માં. ફળીયા નો દરવાજો ખોલવાનો ક્યાં સમય જ હતો? પાડોશીઓ પણ દોડીને બહાર આઇવા. ઘર ની બહાર પશુઓ ને પીવા માટે બનાવેલી નાની પાણી ની કુંડી અડધી ભરેલી હતી. એમાંનું પાણી છલકાઈ ને નીચે ઢોળાય છે. આ બધુંય કાલે જ બઇનુ હોય એમ અત્યારે નજર ની સામે તરવરે છે. અને આ ભૂકંપ ની સાથે સંભળાતો ગેબી અવાજ suspense અને ડર માં ઉમેરો કરતો હતો. થોડી વાર પછી, પપ્પા ને દૂર થી આવતા જોયા. જે મચ્છુ નદી નાં પૂલ ઉપર થી તે 10 મીનીટ પહેલા હાઇલા હતા, એની અડધી ફૂટપાથ ભૂકંપ માં પડી ગઈ. મમ્મી પણ થોડી વાર પછી ઘરે આવી ગ્યા. જો કે અમારા ઉપરાંત બીજા ઘરો ને થોડું ઘણું નુકસાન થ્ય્યુ, સદનસીબે અમારી સોસાઈટી માં કોઈ જાનહાની નો’ થઈ.

પછી તો સમાચાર મળવા ની શરુઆત થઈ ગઈ કે મોરબીનાં ક્યા વિસ્તારો માં સૌથી વધુ નુકસાન થ્યુ છે, મોરબી સિવાય ક્યાં ક્યાં અસર થઈ છે. સાંજે મિત્ર જોડે ગામ માં હાલત કેવી થઈ છે ઇ જોયુ. લોકો પાસે થી જાણવા મઇળુ કે ગામડાઓ માં બહુ નુકસાન થ્યુ છે અને 80 – 90% ઘરો સાફ થઇ ગ્યા છે. ધરતીકંપ ની સાંજ થી જ મોરબી ની સોસાઈટીઓ માંથી લોકો એ થેપલા, રોટલી, શાક વગેરે રાંધી રાંધીને વાહનો માં ગામડે ગામડે જઇ ને આપવાનું ચાલુ કરી દીધુ.

બપોરે, અમે અને અમારા પાડોશીએ ભેગુ રસોડું કઇરુ કેમ કે એમનું ફળીયુ મોટું હતુ; આથી ચાલુ રહેલ aftershocks ની બીક નો’ રહે. રાત્રે ફળીયા માં સુતા. વિજળી તો બીજે દિ’ આઈવી. બીજે દિ’ ઘર માં સૂવાનો પ્રયત્ન કઇરો પણ, શાંતિ થી ઉંઘ આવે તો ને! એટલે શેરી માં જ પાડોશીઓ સાથે તંબૂ તાઇણા. શિયાળાની ઠંડી પણ ચાલુ જ હતી. આમ થોડાક દિ’ હાઇલુ. પછી, બીક ઓછી થઇ એટલે ફળીયામાં મચ્છરદાની બાંધીને સુવાનું શરૂ કઇરુ.

અહિં પશ્ચિમ માં તો લાકડાનાં floors સામાન્ય છે. આજે પણ જ્યારે મારી lab ની નીચે આવેલ lab માં કોઈ જોરથી દરવાજો બંધ કરે છે કે કોઈ વજનદાર વસ્તુ પછાડે છે ત્યારે મારુ કૉમ્પ્યુટર, ટૅબલ ધ્રુજે છે અને ભૂકંપની યાદ અપાવી જાય છે.

Undoubtedly, આ દુર્ઘટના નાં લીધે અમુક એવા વ્યક્તિગત પ્રસંગો પણ છે કે જે સુખદ યાદ અપાવે છે. એકબીજાને ઉપયોગી બનવાની અગત્યતા સમજાઈ. મિત્રો સાથે તાપણું સળગાવીને ચા પીતા પીતા મોડે સુધી ચોકી કરવી (ચોરી નાં બનાવો વધી ગ્યા હતા કેમ કે ઘણાં લોકો નાં મકાનો નુકસાની નાં લીધે સલામત નો’તા), સાંજે ઘર ની બહાર ટીવી. લાવીને કૌન બનેગા કરોડપતી જોવુ, દિવસ નાં સમયે તડકા માં ખાટલા ઉપર બેસીને Toefl અને GRE માટે ની તૈયારી કરવી, પબ્લીક લાઈબ્રેરીનાં ખખડધજ બીલ્ડીંગ માંથી છાપાં અને સામયિકો બહાર લાવી ને કેસરબાગ માં ઘાસ ઉપર બેઠા બેઠા વાંચવુ!

ટૂંક માં, આ દુર્ઘટનાએ હજારો લોકો ની જિંદગી બે મીનીટની અંદર છીનવી લીધી, કરોડો લોકો નાં સપનાંઓ ચકનાચૂર કરી નાઇખા, હજારો ભ્રષ્ટ લોકો ને કરોડો રૂપીયા ભ્રષ્ટાચાર કરીને ખાઈ જવાનો મોકો આઇપો; પણ સાથેસાથે દેશ નાં લોકો ને કટોકટીનાં સંજોગો માં કેવીરીતે સફળતાથી એક થઇને સામનો કરવા માટે જરૂરી practice પૂરી પાઇડી.

સૌરવ :(

2006-01-22T19:20:00.000Z

સૌરવ ગાંગુલી નો ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ માં સમાવેશ થવો જોઇએ કે નહિ એ મુદ્દાએ માત્ર દેશ જ નહિ, પરંતુ even એક જ કુટુંબ નાં સભ્યો ને પણ divide કર્યા છે.

મારા મત મુજબ ગાંગુલી નો સમય પૂરો થવા ઉપર છે. અને માત્ર એનાં સુવર્ણ ભૂતકાળ નાં હિસાબે ટીમ માં અગણીત તકો આપી નો’ શકાય. મારા પપ્પા, ગાંગુલી નાં બહુ મોટા સપૉર્ટર, કહે છે કે જો ગાંગુલી ને તેનાં ફૉર્મ નાં આધારે પ્રથમ અગ્યાર ખેલાડીઓ માં સ્થાન મળે એમ નો’ હોય તો, પાકીસ્તાનીઓ ને કહો કે તે લોકો 12 ખેલાડીઓ ને મૅચ માં રમાડે, કે જેથી ભારત ની ટીમ માં બારમા ખેલાડી નું સ્થાન સૌરવ ને મળે!! હે ભગવાન, ભારતીય સમાજ ને વ્યક્તિ પૂજા નું વળગણ કેમ લગાડ્યુ?

ડાહી વાતો

2006-01-19T19:05:00.000Z

માણસ નાં વિચારો ઘડાવાની પ્રક્રિયા જેટલી સાદી લાગે છે એટલી જ unbelievable પણ છે. મેં ખુદ પણ આ જીવન નાં ટૂંકા ગાળા માં અમુક વિષયો ઉપર નાં મારા વિચારો માં ખુબ ફેરફારો અનુભવ્યા છે. આ ફેરફારો નાનાં મોટા નહિ, પણ અમુક મુદ્દાઓ ઉપર તો વિચારોએ ઉત્તર ધ્રુવ થી દક્ષીણધ્રુવ જેટલી મોટી shift અનુભવેલી છે. અને એ પણ ખબર છે કે હું અત્યારે જે વિચારો ધરાવુ છું, એ જ વિચાર અમુક વરસો (અરરે, અમુક મહિનાઓ) પછી મને સાવ અર્થવિહિન કે મુર્ખામીભર્યા લાગશે એમાં બેશક નથી. અત્યારે જે મુદ્દાઓ ઉપર બીજા લોકો સાથે શાબ્દિક વિવાદ કરું છું, શક્ય છે કે, અમુક સમય પછી હું જ તેમના વિચારો અપનાવી લઉ.

હું નાનો હતો ત્યારે ઘણીવાર શાખા (આર.એસ.એસ. દ્વારા બાળકો અને યુવાનો માટે રોજ એક કલાક ચલાવાતી રમત ગમત થી ભરપૂર એક સભા) માં જાતો. હું ત્યાં મારી કે મમ્મી-પપ્પા ની કોઈ વિચારધારા ને લીધે જાતો એવું નો’તું, પણ રમવાની મજા આવતી અને એક બાળક ને રમવા સિવાય બીજુ શું ગમે? થોડાક દિ’ માટે એક મુસ્લીમ મિત્ર પણ શાખા માં આવતો, એવું યાદ છે. આ ઈ સમય હતો જ્યારે ભાજપનાં અડવાણી સાઇ’બ રથયાત્રા ઉપર રથયાત્રા કાઢતા અને રામમંદિર સિવાય એમના પક્ષ પાસે કોઈ વાત કરવા માટે નો’તી (જો કે, અત્યારે પણ ભાજપ માં હજી ઘણાં એવા લોકો છે). મેં પણ એકાદ – બે વાર “સાધ્વી” ઋતંભરા ની ઝેર ઓકતી ઑડીયો કૅસેટ સાંભળેલી, ઈ વખતે.

આ બધા લોકો માટે મારા માં જે પણ soft corner હતો, ઈ ઘસાઈ ગ્યો એને વરસો થઈ ગ્યા. હવે તો આવા લોકો માટે લાગણી ધરાવતા, મારી ઓળખાણ નાં, લોકો ને “સુધારવા” નો નશો (એનાં ઉપર પછી ક્યારેક વાત) પણ ઘણીવાર મને ચડી જાય છે. પણ, આ વાત ઉપર થી મને એટલું તો શીખ્યો છું કે, બધી વાતો ઉપર જલદી થી કોઈ નક્કર નિર્યણ લઈ લેવો અને માનવું કે બાકી બધા વિરોધી વિચારો સાવ ખોટા છે, એ ખુબ જોખમ ભરેલું છે. Taking a stand is very important, I know; પણ, જે લોકો બધી બાજુ નાં વિધાનો સાંભળીને પણ જો કોઈ નિર્યણ નો’ લઈ શકે તો, એનો અર્થ ઈ નથી કે તેમને fence sitters ગણવા.

મારો 'inner voice' (હા, Sonia Gandhi fame!): હાલ હાલ, બહુ સભા કઈ’રી, હવે કાંઇક ભણવાનું કર, દોઢ ડાહ્યા.

Conclusion before investigation?

2006-01-17T19:09:00.000Z

ઈર્ષા, ધર્મઝનૂન, સહિષ્ણુતા ની ખામી અને conspiracy theories માં વધુ પડતી શ્રદ્ધા માનવી ને કેટલી હદ સુધી લઈ જઈ શકે છે, ઇ જાણવું છે? આ રહ્યું ઉદાહરણ.

ભારતીય ક્રિકેટ

2006-01-11T19:46:00.001Z

ક્રિકેટ મૅચ જોવા માટે પ્રાથમિક શાળા માં થી ઘણીવાર ગાપચી મારી છે. આ વાત સાંભળીને મમ્મી વઢે નહિ તે જોવાનું કામ પપ્પા નું! 11મા ધોરણ માં નિરાશાજનક પરિણામ પછી ઘર માં ખરડો પસાર કરવામાં આઇવો કે મારું બારમું ધોરણ પતે નહિ ત્યાં સુધી કૅબલ ટીવી તો શું, even કંટાળાજનક દૂરદર્શન પણ ઘર માં નહિ ચાલે. ટીવી નાં છેડા છોડીને માળીયા માં ચડાવી દેવા માં આઇવુ. આખુ વરહ મારા લીધે ઘર માં કોઈએ આખુ વરહ ટીવી નો’ જોયુ! આવા બલિદાન તો ભારતમાં જ જોવા મળે. આ આખા વરહ માં એક જ અપવાદ રૂપ દિ’ હતો. બૉર્ડ ની પરિક્ષા નાં એક અઠવાડીયા પહેલા બેંગલોર માં ભારત – પાકિસ્તાન વચ્ચે વર્લ્ડકપ ની સેમી ફાઈનલ માટે માળીયા માં ધુળ ખાતુ ટીવી નીચે ઉતારવામાં આઇવુ! અને આ કામ કરવા બદલ કોઈ દિ’ અફસોસ નથી થ્યો કેમ કે મૅચ ને ચૂકી શકાય એમ જ નો’તી.*

કોલેજ માં ગ્યો ત્યારે ત્યાં દરેક હોસ્ટેલ માં એક ટીવી રૂમ રહેતો. મૅચ વખતે સવાર થી જ લોકો પોતાનાં રૂમ માં થી ખુરશીઓ લાવી ને ટીવી રૂમ ના છેડે જગ્યા ‘રીઝર્વ’ કરી લેતા. બાકી નાં લોકો નીચે બેસીને ટીવી જોવે. ત્યારે જે રીતે દરેક ચોક્કા, છગ્ગા અને વિકેટ વખતે ઉજવણી કરતા, એવી ઉજવણી તો કદાચ ખુદ ભારતીય ક્રિકેટરો પણ નો’ કરતા. એ વખતે રૂમ માં હાજર દરેક વ્યક્તિ આજે પણ એ દિવસો miss કરતી હશે, ઇ મારો વિશ્વાસ છે. આ રૂમ માં જમ્મુ નો વિદ્યાર્થી આંધ્ર નાં કોઈ છોકરા સાથે, તો કોઈ ગુજરાતી વિદ્યાર્થી ત્રિપુરા નાં વિદ્યાર્થી સાથે, એક બંગાળી ક્રિકેટરે મારેલા ચોક્કા ની ઉજવણી કરતો. આનાંથી મોટી ગર્વ ની વાત એક ભારતીય માટે શું હોઈ શકે?

મોરબી માં ક્રિકેટ જોતી વખતે દર પંદર મીનીટે ભારતની મૅચ જીતવાની સંભાવના વિશે નિરાશાજનક અભિપ્રાય આપતા મારા પપ્પા અને ભાઈ સાથે પણ શાબ્દિક વિવાદ કરીને મમ્મી અને હું કોઈપણ રીતે પૂરી મૅચ જોવાનું મનોબળ જાળવી રાખતા. ખરેખર, ક્રિકેટ જોવામાં જે આનંદ આવે છે, એને વર્ણવવો અઘરો છે.

હું જાણું છું કે લોકો નાં ક્રિકેટ પાછળ નાં ગાંડપણ ને લીધે દેશ માં કામો મોડા થાય છે અને અર્થતંત્ર ને બહુ નુકસાન પહોંચે છે; જે દુખ:જનક છે. પણ, મારી આ પૉસ્ટ તો એક ભારતીય ની ક્રિકેટ સાથી જોડાયેલી લાગણી ઉપર છે. જો કોઈ પોતાની duty મૂકીને ક્રિકેટ જુએ તો, ઈ ક્રિકેટ નો વાંક નો’ કે’વાય. આ પ્રશ્ન નો ઉકેલ તો લોકો ને તેમનું કામ કરવાની ફરજ પાડવામાં અને દેશ પ્રત્યે ની તેમની જવાબદારી સમજાવવા માં છે.

ભારત ને, અમુક સમય માટે, છોડવાથી મને શું મઇ’ળુ છે, ઇ તો અમુક વરસો પછી ખબર પડશે પણ મેં બે અમૂલ્ય વસ્તુ તો જરૂર ગૂમાવી છે: (i) મિત્રો નાં લગ્નો માં મારી હાજરી અને (ii) કુટુંબીજન અને મિત્રો સાથે ક્રિકેટ દર્શન.

* મેં 'મૅચ' શબ્દ નો સ્ત્રીલિંગ (feminine) તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે અને પુલિંગ (masculine) તરીકે નહિ; કેમ કે હિન્દી માં આ રીતે વપરાય છે. હું ઘરે ગુજરાતી (કાઠિયાવાડી) માં મૅચ ને પુલિંગ તરીકે વાપરુ છુ. આથી, confused છું; જો કોઈ આ વ્યાકરણ ઉપર પ્રકાશ પાડવાની ક્રુપા કરશે, તો હું આભારી થઇશ.

પડકાર

2006-01-03T17:46:00.000Z

સૌ ને મારા નવા નરહ નાં સાલ મુબારક. આશા છે કે સૌ લોકો નવા વરહ માં તેમના સપનાંઓ સાર્થક કરવા માટે જરૂરી Action plan સાથે તૈયાર થઈ ને બેઠા હશે.

આ વરસની નાતાલ ની રજાઓ જેટલી સારી રજાઓ બ્રિટન માં ક્યારેય જોઈ નથી. મોટે ભાગે મને નાતાલ ઉપર ફ્લુ હોય જ અને વળી પાછી, યુનિવર્સીટી માં રજાઓ ને લીધે અમારા સંકુલ મા હું એકલો બેઠો હોવ! હું રજાઓ માં પણ યુનિ. જતો કેમ કે ત્યાં ઘર કરતા ઓછો કંટાળો આવે. પણ, આ વરસે તો કોઈપણ માંદગી વગર સમય ગ્યો. ઉપરાંત, સારો એવો સમય લેસ્ટર માં ગુજરાતી ખાણાં અને પાન(!) ખાતાં ખાતાં પસાર કઇરો અને ત્યારબાદ બ્રાઈટન માં જ એક ex-classmate આવેલો હોવાથી તેની સાથે જલસા કઈરા.

પણ, નવુ વરસ ખુબ મોટી કસોટીઓ લઈ ને તૈયાર જ બેઠુ હતું. આજ થી યુનિ. રાબેતા મુજબ ચાલુ થઈ ગઈ. Ideally, આ વરહ માં મારુ ભણવાનુ પુરુ થઈ જવું જોઇએ કેમ કે મેં પી.એચ.ડી. ચાલુ કઇરુ એને ઓગષ્ટ માં ત્રણ વરહ પૂરા થાશે. જ્યાર થી મારા કૉમ્પુટરે કૅલેન્ડર માં 2006 નું વરસ દેખાડવાનુ શરુ કઇરુ, ત્યાર થી બીક લાગવાની શરુઆત થઈ ગઈ છે. મારી પાસે પ્રશ્નો છે, એને કેવી રીતે ઉકેલવા એનાં જવાબ પણ છે. તો, શું ખુટે છે? એકાગ્રતા. નિશાળ માં હતો ત્યારે એકલવ્ય નુ ઉદાહરણ આપીને મમ્મી મદદ કરતી હતી. બારમા ધોરણ માં અભ્યાસ પ્રત્યે જેટલી એકાગ્રતા હતી એની અડધી પણ અત્યારે નથી રહી એમ કબૂલ નો’ કરુ તો હું ખોટું બોલતો હોઇશ. અને ઈ એકાગ્રતા ને પાછી લાવવી, એ જ મારા માટે આ વરહ નો સૌથી મોટો આંતરિક પડકાર છે.

Indeed, સખત પરિશ્રમ નો કોઈ વિકલ્પ નથી.

ગુજરાતીઓ નું હિન્દી

2005-12-19T17:09:00.000Z

જો ગુજરાતી, ખાસ કરીને કાઠિયાવાડી, લોકો ની મશ્કરી કરવી હોય તો એમને હિન્દી માં બોલવા માટે મજબૂર કરો ! એમાંય વળી ક્યોંકી સાસ ભી કભી બહુ થી માં કેતકી દવે નાં હિન્દી એ ગુજરાતીઓ ને કુખ્યાત બનાવી દીધા છે (અરરર...).

હું જ્યારે બારમા ધોરણ પછી આંધ્ર માં ભણવા ગ્યો ત્યારે મને નો અંગ્રેજી આવડે કે નો હિન્દી બોલતા આવડે. શરુઆત માં તો મારી હાલત બહુ કફોડી થઈ’તી કેમ કે સીનીયર વિદ્યાર્થીઓ એ ragging period માં મને બીજા ગુજરાતી વિદ્યાર્થીઓ સાથે પણ હિન્દી માં વાત કરવાનો હુકમ કઈરો કે જેથી મારુ હિન્દી સુધરે. હું બધા ગુજરાતીઓ ની જેમ હિન્દી સમજુ ખરો પણ જ્યારે બોલવાનું આવે ત્યારે ફાંફા મારવા પડે. Even ચોથા વરસે પણ મારા હિન્દી માં ગુજરાતી ની એટલી છાંટ રહેતી કે હું જ્યારે હિન્દી ગીત ઊંચા અવાજે ગાતો ત્યારે મારો South Indian (!!) મિત્ર કહેતો, “હિરેન, please હિન્દી મેં ગાયા કર યાર, not in ગુજરાતી!” કાઠિયાવાડી હોવાને લીધે બીજી એક ભૂલ ‘શ’ અને ‘સ’ નાં ઉચ્ચાર માં કરતો. કૉલેજ માં ગ્યા પહેલા કોઈ દિ’ આવુ વિચારેલુ જ નહિ કે હું મુકેશ, સુરેશ ને મુકેસ, સુરેસ ની જેમ જ ઉચ્ચારું છું.

અહિં, મારો એક ગુજરાતી ભાઈબંધ પણ આ જ વાત ઉપર હસતો હતો. એનાં ઘરે એક ભારતીય બૅન્ક નો માણસ આવેલો. પુછતો હતો કે ભારત માં રહેલ ખાતા માં કેટલા રૂપીયા છે. મારા મિત્ર નાં મમ્મી ને કહેવું હતું કે થોડીક રકમ છે..એટલે હિન્દી માં બોલ્યા, ”થોડા ઘણાં હૈ!”

બીજો એક રમૂજી પ્રસંગ. મારી સાથે આંધ્ર માં ગુજરાત ની બેઠકો ઉપર આવેલ વિદ્યાર્થીઓ માં એક જણ મૂળ કેરળ નો હતો અને એના પપ્પા મોરબી માં કામ કરતા. એક વાર ઓળખાણ થઈ એટલે એ અમારા ઘરે આવેલ. હવે મારા પૅરેંટ્સ નું હિન્દી (અંગ્રેજી ની વાત નહિં કરવાની ;)) તો મારા થી પણ ખરાબ અને પે’લા કાકા ને ગુજરાતી નો’ આવડે. એટલે મારા પપ્પા ને હિન્દી માં બોલતા જોઈને હું અને મારો ભાઈ ખુબ હસતા. એટલે મારા પપ્પા પે’લા કાકા ને ક્યે, “ મુઝે ઝ્યાદા હિન્દી બોલને કી ટેવ નહિં હૈ ના, ઇસીલિયે યહ બચ્ચે લોગ દાંત કાઢતે હૈ!!” (જેમને જાણ નો હોય એમના માટે: કાઠિયાવાડ માં દાંત કાઢવુ = હસવુ)

થોડીક જુની વાતો

2005-12-13T19:59:00.000Z

હું અને મારા મિત્રો મળીને વિચાર કરતા’તા કે આ વરસે શિયાળા માં badminton (ફૂલ રૅકેટ) રમીએ.

હું જ્યારે પ્રાથમિક શાળા અને હાઇસ્કુલ માં ભણતો ત્યારે પણ મિત્રો સાથે શિયાળા માં badminton રમતો. રાત્રે જમ્યા પછી શેરી ની લાઇટ નીચે રમતા. મોરબી ની એન્જીનીઅરીંગ કૉલેજ માં એક સરસ badminton court છે. દિવસે મારી શેરી નાં મોટા છોકરાંવ ત્યાં ઘણી વાર રમવા જા’તા. એક વાર સાયકલ હલાવતાં આવડી ગઇ એટલે હું પણ આ લોકો ભેગો ભેગો ત્યાં જાતો. મોરબી ની કૉલેજ નું મુખ્ય બીલ્ડીંગ એક્દમ રજવાડી લાગે. આ ઉપરાંત, કૉલેજ ગામ થી દૂર નદી કિનારે આવેલી છે આથી ત્યારે વાતાવરણ પણ એક્દમ શાંત અને પવિત્ર લાગતુ. મોટા ભાગ નાં બાંધકામ મોરબી સ્ટેટ ની માલિકી નાં હતા. ઍવું કહેવાય છે કે જ્યારે સરકાર ને કૉલેજ સ્થાપવા માટે રાજકોટ અને મોરબી માં થી પસંદગી કરવાની હતી ત્યારે મોરબી નાં રાજવી પરિવારે વિલંબ કર્યા વિના જગ્યા અને મકાનો પૂરા પાઇડા અને કૉલેજ મોરબી નાં ફાળે આઇવી.

અમે જ્યારે સાઇકલ લઇને કૉલેજ માં દાખલ થાય એટલે અલગ અલગ ડીપાર્ટમેન્ટ પસાર કરતા કરતા કૅમ્પસ નાં છેડે આવેલા badminton court માં પહોચીએ. શરુઆત માં તો ચોકીદાર court ને તાળુ મારતા નહિ પણ અમારી visits વધતી ગઇ એટલે તાળુ મારવા મઇન્ડા. એટલે અમે લોકો એ court ની તુટેલી બારીઓ નાં બે સળીયાઓ વચ્ચે થી ગરકીને entry મારવાનું ચાલુ કઇરુ! દર વખતે કાંઇ નવુ ફૂલ લેવાના પૈસા રહેતા નહિ. પણ, કૉલેજ નાં વિદ્યાર્થીઓ ફૂલ નાં એક-બે પીંછા તુટી જાય એટલે એને court માં જ ફેંકી દેતા. આથી, court માં જતાં ની સાથે જ અમારા લોકો ની વચ્ચે હરિફાઈ થાતી કે કોણ વધારે ફૂલ ભેગા કરી લ્યે કે જેથી રાત્રે ઘરે રમી શકાય.

હવે, આ court ની બાજુ માં જ બંધ પડેલો એક swimming pool હતો. ઘણા વરસો પહેલા કો’ક વિદ્યાર્થી નાં ડૂબી જવાથી બંધ થઇ ગ્યો’તો. અમે આ pool માં પણ, એનાં થોડાક તુટેલા બારણાં માંથી પસાર થઇને, બે વાર આંટો મારી આઇવા! એક વાર ચોકીદાર અમને પકડવા અમારી પાછળ થ્યા’તા. તેમને એવો ભય કે જો આ છોકરાંવ abandoned buildings માં જાય તો કદાચ વિજળી નાં તુટેલા તાર ને અડી જાય તો અકસ્માત થઇ જાય. પણ, અમે તો નાસમજ હતા. આ બધુ અમને તો સાહસપૂર્ણ લાગતું! આવી જ રીતે રાજવી પરિવાર નાં મહેલ નાં પટાંગણ માં પણ આંટો મારી આઇવા છીએ.

ઘર માં જ પારકા

2005-12-07T19:21:00.000Z

ધારો કે જ્યાં તમારું ઘર છે, જ્યાં સદીઓ થી તમારા પૂર્વજો વસવાટ કરતા આવ્યા છે, જે જગ્યા ને છોડીને જગત માં ક્યાંય તમારા થી કોઈ પણ કાળે જઈ શકાય એમ નથી, એવો એક દેશ છે. ત્યાં કદિપણ તમારી સાથે એવુ ભેદભાવ પૂર્ણ વર્તન કરવામાં નથી આવ્યુ, જે કાયદેસર હોય.

હવે અચાનક જ દેશ નું બંધારણ બદલવામાં આવે છે અને તમારી “community” સાથે ભેદભાવ રાખતાં કાયદા અમલ માં આવે છે. જે જગ્યા સિવાય બીજી જગ્યા ને તમે ‘ઘર’ માની શકો એમ નો’ હોય, ઇ જ જગ્યા ની સરકાર તમને પારકા ગણે છે. કેમ, ભાઈ?...... કેમ કે, તમે બીજો ‘ધરમ’ પાળો છો! આથી, તમે કોઈ દિ’ તમારા જ દેશ નાં વડા નો’ થઈ શકો, શાળાઓ માં તમારા ધરમ વિરુદ્ધ ઝેર ઓકવામાં આવે છે કેમ કે તમારા દુશ્મન દેશ નાં મોટા ભાગ નાં લોકો તમારા જેવો જ ધરમ પાળે છે. એવી પરિસ્થિતિ માં ઉત્પન્ન થતી ગૂંગળામણ ની કલ્પના પણ મને ધ્રુજાવી મુકે છે. પણ, સાથે સાથે એક વાત નો ગર્વ પણ છે કે મારા દેશ નાં ઘડવૈયાઓ એ આવા અમાનવીય વિચારો નો પડછાયો પણ બંધારણ પર પડવા નથી દીધો અને વિશ્વાસ છે કે ભવિષ્ય માં પણ નહિ પડવા દે.

Weekend ઉપર એક લેખ વાંઇચો, એના ઉપર થી જ આ પૉસ્ટ લખવાનો વિચાર આઇવો.

Usual disgusting news

2005-11-28T17:25:00.000Z

મેં વિચાઇરુ તું કે હું રાજકારણ વિશે બહુ નહિ વાંચું, વિચારું (ને’તર મારુ ભણવાનું બગડશે); પણ અત્યારે એક સમાચાર વાંઇચા એટલે મારી જાત ને રોકી નો શઇકો. આપણા સન્યાસી ઉમાબેન ફરી પાછા ગુસ્સે થ્યા છે અને એમના અમુક ટેકેદારોએ તોડફોડ કરી છે. Self proclaimed, સતા લાલચુ સન્યાસીઓ ભારત માટે શરમજનક છે. જેના તેઓ રક્ષક બનીને ફરે છે, એવા હિંદુ ધર્મ ને આવા સન્યાસીઓ ની જરાય જરૂર નથી. NDTV કહે છે કે આ વખતે ઉમાબેન રીસામણે હિમાલય નહિ પણ ‘પદ યાત્રા’ કરીને અયોધ્યા જશે (અયોધ્યા ની ભાગોળે થી અયોધ્યા ની બજાર સુધી!). So much for protecting Hindutva!

ઝીણા અવાજ નો પડઘો

2005-11-25T16:29:00.000Z

હું જ્યારે આંધ્ર માં એન્જીનીઅરીંગ કરવા ગ્યો ત્યારે મને આખા ભારત નાં લોકો ને જાણવાનો મોકો મ’ઇળો; કેમ કે, અમારી કૉલેજ માં 50 % બેઠકો આંધ્ર નાં વિદ્યાર્થીઓ માટે અને 50 % બેઠકો ભારત નાં બધા રાજયો નાં વિદ્યાર્થીઓ ને ફાળવવામાં આવે છે. સૌથી વધારે બેઠકો ઉત્તર પ્રદેશ માટે અને ત્યાર પછી બિહાર માટે રાખેલી (ત્યારે બિહાર અને ઝારખંડ અલગ રાજ્યો નો’તા). ત્યાં બિહારી વિદ્યાર્થીઓ જોઇ ને બિહાર ની વર્તમાન પરિસ્થિતિ થી અજાણ કોઈપણ વ્યક્તિ એમ જ માની લે કે બિહાર એ ભારત નું સૌથી વિકસીત રાજ્યો માં નું એક હશે. એમના જેવા મહેનતુ અને બુદ્ધિશાળી લોકો મારી કૉલેજ માં જવલ્લે જ જોવા મળતા, એમ કહેવામાં મને જરાય અતિશયોક્તિ જણાતી નથી.

જ્યારે આપણે ગુજરાતીઓ IIT જેવી સંસ્થાઓ માં દાખલો લેવા ડાફોળીયા મારતા હોઇએ છીએ, ત્યારે રાંચી, જમશેદપુર (અને કદાચ પટણા પણ) જેવા એક એક શહેર માં થી 100+ વિદ્યાર્થીઓ દર વરસે IITs માં જાય છે.

હું એમ નથી કહેવા માંગતો કે બિહાર માં શિક્ષણ ની તંગી નથી કે બિહાર માં કોઇ પ્રશ્ન નથી, પણ મને વિશ્વાસ છે કે પૂરી સગવડો હોય તો બિહારી ક્યાંય પાછો નો'પડે. ભારત માં literacy 65+ % છે, જ્યારે બિહાર માં 47% છે. દેશ ની 23 - 26% વસ્તી ગરીબી રેખા નીચે જીવે છે જ્યારે બિહાર માં 40% લોકો ગરીબ છે. બિહારી લોકો ની જીંદગી નાત – જાત નાં કુંડાળા માં બીજા ભારતીયો કરતા વધારે અટવાયા કરે છે. મોટે ભાગે, રાજકારણીઓ એ આ પ્રશ્નો નાં જવાબ ગોતવાનાં બદલે એમાં કેરોસીન જ રેઇડુ છે.

જ્યારે પંદર વરહ થી રાજા ની જેમ બિહાર ઉપર રાજ કરતો બદમાશ આશા નું એકપણ કિરણ પણ દેખાવા નો’તો દેતો, ત્યારે જ ગરીબ બિહારી જનતા એ - કે જેણે ભાગ્યે જ પરિવર્તન શબ્દ નો અર્થ જાણ્યો છે - આ બદમાશ ને અહિંસક અને કાયદેસર રીતે ખુરશી ઉપર થી હટાઇવો. આનાથી, મોટો ચમત્કાર શું હોઇ શકે? ગાંધીજી કહેતા કે તેઓ ઈશ્વર દ્વારા પ્રેરીત ચમત્કાર માં માને છે. એમના કહેવા મુજબ કોઇ ધુળ માં થી સોનું કાઢી બતાવે એને ચમત્કાર નો કહેવાય, પણ જ્યારે સામાજીક વર્ગ વ્યવસ્થા માં સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિ માં રહેલી વ્યક્તિ નાં હ્રદય માં ઉઠતાં ઝીણા અવાજ નો મોટો પડઘો પડે, ત્યારે એને ચમત્કાર જ ગણવો જોઇએ.

હવે જો આ પડઘા નો જવાબ નવી સરકાર દ્વારા પરિવર્તન થી નહિં દેવામાં આવે તો? આપણે આશા રાખીએ કે એવી સ્થિતિ ઉત્પન્ન નો’ થાય.

શિયાળા ની સવાર

2005-11-24T19:39:00.000Z

બારમા ધોરણ માં ભણતા વિદ્યાર્થી અને શિયાળો. મને શિયાળા માં જો સૌથી વધારે કાંઇ યાદ આવતું હોય તો મારું બારમુ ધોરણ. બહુ કઠીન સમય હતો, પણ તો ય આજે ખુબ miss કરુ છું.

સવારે છ વાગે બાયોલોજી નું ટ્યુશન રહેતું. મમ્મી પોણા પાંચ વાગે ઉઠાડે. હું ન્હાઈ ને તૈયાર થાઉ ત્યાં સુધી માં ચા અને ભાખરી તૈયાર હોય. ક્યારેક ક્યારેક બાજુ ની સોસાઈટી માં થી બે ભાઈબંધો એક બજાજ સન્ની પર તેડવા આવી જાય 5.35 વાગે. જો ઇ નો આવે તો મારે સમજવાનું કે મારે જઇ ને એમાંથી એક કુમ્ભકર્ણ ને ઉઠાડવો પડશે અને બીજો કુમ્ભકર્ણ શિયાળા ની સવારે સૌથી વધારે કિંમતી વસ્તુ (રજાઈ કે ગોદડું) ને છોડવા માંગતો નથી. એટલે હું સ્વેટર, ટોપી, મફલર, હાથ-મોજાં અને શુઝ પહેરીને મારી સાઇકલ કાં લ્યુના ઉપર રવાના થાવ.

પહેલા મિત્ર નાં ઘર નાં ફળીયા માં જઇ ને એના રૂમ ની બારી ખખડાવુ. કેમ કે એનાં ઘર નાં બીજા લોકો એટલા વહેલા ઉઠતા નહિ (ઉનાળા માં તો બારી ખુલ્લી રહેતી હોવાથી ફળીયામાં નાં ઝાડ ઉપર થી પડેલા જાંબુડા મારીને ઉઠાડતો!!) આ ભાઈ ને ન્હાવા નું કે નાસ્તા નું કાંઈ ઠેકાણું નહિ; એટલે ઇ તો મોઢું ધોઇને મારા ભેગો કાં એની સાઈકલ ઉપર હાલવા મંડે કાં અમે બેય એના/મારા લ્યુના ઉપર હાલતા થાય. શેરી નાં કૂતરાં પણ ઘણી વાર અમારી વાંહે થાતા.

થોડા મહિના માટે, ગુજરાત માં એક કલાક નો વિજળી-કાપ રહેતો. આથી, ટ્યુશન નાં સાઇબ બ્લૅકબોર્ડ પાસે એક ઇમરજન્સી લાઇટ રાખતા. મારા ભાઇબંધ જેવા અમુક નંગ સાવ પાછળ ની લાઇન માં ભીંત ના ટેકે બેસતા કે જ્યાં આ લાઇટ નો પ્રકાશ નો’પહોંચે. સાડા છ વાગે વિજળી ગૂલ થાય એટલે back-benchers ની ઉંઘ નો બીજો રાઉન્ડ શરુ થાય !! સાત વાગવામાં પાંચ મીનીટ ની વાર હોય ત્યારે સાઇબ હાજરી પૂરે એટલે અમે જાગ્રૂત લોકો આ ઉંઘણશીઓ ને ઉઠાડતા!!

જાન્યુઆરી સુધી તો આ રીતે હા’ઇલુ પણ પ્રિલિમીનરી પરિક્ષા માં નિરાશાજનક પરિણામ આઇવુ એટલે મમ્મી-પપ્પા એ મને gear બદલવાનું કીધુ. હવે મમ્મી એ સવા ત્રણ વાગે ઉઠાડવાનુ શરુ ક’ઇરુ, વાંચવા માટે. ક્યારેક તો મને શેરી નાં કૂતરા અને ભૂંડ ની પણ ઇર્ષા થાતી: એમને કાંઈ ચિંતા ખરી? નહિં કોઇ પરિક્ષા અને નહિં કોઇ ઉઠાડવા વાળુ. મને ત્યારે ઉઠાડતી વખતે અનુભવાતી ગ્લાનિ ને આજે પણ મમ્મી યાદ કરે છે.

મારા એક સાઇબ સાચુ જ કહેતા,” શિયાળાની સવારે બે જ જાત નાં લોકો દેખાય, (1) દુધવાળા અને (2) ધોરણ. 12 વિજ્ઞાન પ્રવાહ નાં વિદ્યાર્થીઓ!”

હું : એક કુરુક્ષેત્ર

2005-11-20T16:13:00.000Z

હું જ્યારે આઠમા ધોરણ માં ભણતો ત્યારે મારી હાઈસ્કુલ નાં પ્રીન્સીપાલ કહેતા કે દરેક માણસ ની અંદર મન અને આત્મા ની લડાઈ ચાલતી હોય છે. સાદી ભાષા માં સમજાવતા કે આત્મા એટલે બધી સારી વસ્તુઓ જેમ કે સખત પરિશ્રમ, સાત્ત્વિક વિચારો વગેરે વગેરે. ટૂંક માં આદર્શ જીવન જીવતી વ્યક્તિ નાં વિચારો આત્મા દ્વારા પ્રેરીત હોય છે. જ્યારે આળસુ અને પલાયનવાદી નાં વિચારો નું મૂળ મન (એટલે કે ઈન્દ્રીયો) હોય છે. આળસુ વ્યક્તિ લાંબુ નથી વિચારતી અને એટલે જ ટૂંકા ગાળા નાં લાભ માટે સિદ્ધાંતો સાથે આસાની થી compromise કરી લ્યે છે. અત્યારે મને ખબર પડે છે કે મારા સાઇબ નો આ બધી શિખામણ દેવા પાછળ નો હેતુ શું હતો અને એમનાં આ વિચારો કેવી રીતે ઘડાયા. પણ, ત્યારે તો સાઇબ ની ગેરહાજરી માં બધાય વર્ગમિત્રો એમની "ફિલોસોફી" ની મશ્કરી જ કરતા.

રોજ નિશાળો માં સુવિચાર બોલાતો: આળસ એ મોત નું ઓશિકું છે. પણ ત્યારે આળસ કેટલી ખતરનાક છે એનું સાચુ ભાન નો’તુ. હવે આટલા વરહ પછી પણ જ્યારે આળસ ને ખંખેરવાનું અઘરુ લાગે છે, ત્યારે મારા સાઇબ ઉપર ખુબ આદર ઉભરી આવે છે.

Indeed, ગાંધીજી સાચું જ લખે છે જ્યારે તેઓ ભગવદ ગીતા ઉપર ની તેમની ટીપ્પણી માં કહે છે કે (એમના મત મુજબ) મહાભારત નું યુદ્ધ કુરુક્ષેત્ર માં નો’તું લડાયુ, પણ મહાભારત તો દરેક વ્યક્તિ ની અંદર સારા પાંડવો અને નરસા કૌરવો વચ્ચે સદાકાળ ચાલે છે. અને બધા માટે ઇ જ જીવન નું સૌથી મોટું યુદ્ધ છે. અંગ્રેજી માં પણ જેકિલ અને હાઇડ ની વાર્તા આ જ સાર આપે છે.

સામાન્ય રીતે જોઇએ તો બહુ જ સાદી વાત લાગે છે; પણ મારા જેવા આળસુ માટે તો અત્યંત ગૂઢ છે.

ભારતીય જીંદગી ની કિંમત

2005-11-17T01:13:00.002Z

હમણાં જ બી.બી.સી. ઉપર જુલાઈ માં લંડન માં થયેલ ત્રાસવાદીઓ દ્વારા કરાયેલ બૉમ્બ બ્લાસ્ટ્સ ઉપર ડોક્યુમેન્ટરી જોઈ, જે માં 52 લોકો નાં કરૂણ મોત થ્યા’તા. સ્કોટલૅન્ડ યાર્ડ અને મેટ્રોપોલિટન પોલીસે ત્રણ થી ચાર દિ’ ની અંદર ગોતી લીધુ કે માનવ બૉમ્બ ક્યાં થી આઇવા હતા અને એક માનવ બૉમ્બ નો વિડિયો પણ મીડીયા એ રજુ ક’ઇરો. આખી દુનિયા માં આ બ્લાસ્ટ્સ દિવસો સુધી મુખ્ય સમાચારો માં રહ્યા, ભારત નાં છાપાં અને ટી.વી. ઉપર પણ.

દિલ્હી માં ધડાકા થ્યા એને આજે 15 દિ’ ઉપર થ્યુ. 61 જણ માર્યા ગ્યા’તા. પોલીસે હજી સુધી માં શું શું ક’ઇરુ? એક માણસ નો સાદો સ્કેચ બહાર પાઇડો અને એક માણસ ની ધરપકડ ક’ઇરી. આટલા દિ’ પછી હજી એટલી ખબર નથી પ’ઇડી કે કોણે ત્રણ જગ્યાએ બૉમ્બ મુ’ઇકા. આપણાં મીડીયા એ પણ દિલ્હી નાં બ્લાસ્ટ્સ ને ભૂલી જવાનુ પસંદ ક’ઇરુ છે. ધડાકા નાં માત્ર બે દિ’ પછી તો ટાઇમ્સ અને એન.ડી.ટી.વી ની વેબસાઇટ ઉપર ક્રિકેટ માં આપણી શ્રીલંકા ઉપર ની જીત અને મહેન્દ્ર ધોની ની બૅટિંગ મુખ્ય સમાચાર હતા. આપણા દેશ ની કમનસીબી તો જુઓ કે ભારત નાં મીડીયા ને લંડન કરતા દિલ્હી ની દુર્ઘટનાઓ માં ઓછો રસ છે.

આપણાં જ લોકો ની નજર માં એક ભારતીય જીંદગી ની કિંમત એક પશ્ચીમી જિંદગી કરતા ઓછી થઈ ગઈ છે. કોઈપણ દેશ ખાલી પૈસા થી મહાન નથી થાતો; દેશ ત્યારે મહાન થાય છે જ્યારે દેશ ની દરેક સંસ્થા, જાહેર કે ખાનગી, કસોટી નાં સમયે એક થઇને સમસ્યા નાં અંત સુધી પહોંચવામાં પોતાની જવાબદારી પ્રામાણિક અને દેશભાવ થી ભજવે.

આજે એક સરસ વિચાર વાંચવા મળ્યો. ઈંડિયન એક્સપ્રેસ હમણાં “IndiaEmpowered” નામ થી શ્રેણીબંધ લેખો બહાર પાડે છે. આજે એક વાંચક જિજ્ઞાબેન અગરવાલે લખેલું છે : India will be empowered only when the police becomes smarter than the criminals.

I'm back

2005-11-15T20:37:00.000Z

હાઇશ, આખરે મારા કૉમ્પ્યુટરે ગુજરાતી માં લખવાનુ ચાલુ કઇ’રુ તો ખરુ!

નવા વરહ ની સવારે ઉઠતા વેંત જ ઘરે કૉમ્પ્યુટર ચાલુ કઇ’રુ અને જ્યારે ઇ ચાલુ નો’થ્યુ ત્યારે દિવાળી ની મજા બગડવાની શરુઆત થઈ ગઈ. પગ નીચે થી જમીન ખસી ગઇ. હ્રદય માં નવા વરહ નો જે ઉમંગ અને ઓરતાં હતાં ઈ ધુંધળા થાવા મ’ઇન્ડા. જલદી જલદી યુનિવર્સિટી જઇને CDs અને Desktop ચેક કઇરા અને જ્યારે ખાતરી ક' ઇરી કે હિન્દી ફિલ્મો સિવાય બધાય નું બૅકઅપ કરેલુ છે, ત્યારે શ્વાસ હેઠો બેઠો! બ્રિટિશ સાથી ને કીધુ કે જો નવા વરહ ને શરુઆત આવી થઇ તો ભગવાન જાણે આખુ વરહ કઇ રીતે જાશે?

મારી તો આ સળંગ ચોથી દિવાળી ભારત ની બહાર રહી એટલે થોડીક નિરાશાન તો હતી. એમાં દિવાળી પહેલા ના વીકએન્ડ ઉપર દિલ્હી માં ધડાકા થ્યા એટલે મૂડ વધારે બગડ્યો હતો. પણ એક બે લાગણી સભર પ્રસંગો દિવાળી નો ઉમંગ જીવિત રા’ઇખો. મારા ડીપાર્ટમેન્ટ નાં એક ભલા બ્રિટિશ ટેક્નીશીયન મારા માટે નાળીયેર નાં લાડવા બનાવીને લાઇવા’તા! એક યુગાન્ડન મિત્ર દિવડા લઇ આ’ઇવો. So, it went all well until the computer crashed!

By the way, જતાં જતાં એક વિરોધ નોંધાવતો જાઉ. ભારત તરફ થી પાકિસ્તાન ને 25 મિલિયન ડોલર (આશરે 1.14 અબજ રૂપિયા) “ધરતીકંપ પછીની રાહત માટે”. હમમ..., એમાં થી ખરેખર કેટલા રૂપિયા ગરીબ લોકો નાં ઉદ્ધાર માટે અને કેટલા રૂપિયા ભારતીય કાશ્મીરીઓ અને સૈનિકો ને મારવા માં વપરાશે, એની ચોખવટ તો ભારતે માંગવી જોઇ કે નહિં? આટલું બધું હેત રાતોરાત કેમ ઉભરાઇ ગ્યુ?

It happened

2005-11-07T19:26:00.000Z

It really happened! I nearly lost my life (well, life means my work of last 2 yrs) at the beginning of this year. Just a few days ago I wrote about excuses we used to make for not finishing homework. Now, on the new year day my pc crashed. Luckily, I had got most of my data backed up (ne'tar, Raam Jaane atyare maari shu haalat hot). I'll restart writing this blog in Gujarati, once I have got my computer sorted out.

સાલ મુબારક

2005-11-01T13:51:00.000Z

સહ્રદય દિવાળી ની શુભકામનાઓ અને નુતન વર્ષાભિનંદન.

સાઇબ, મારું કૉમ્પુટર ગાય ખાઇ ગઇ!

2005-10-24T17:56:00.000+01:00

હું હમેશા કોઇપણ કામ છેલ્લી ઘડી સુધી છોડી દેવા ની કુટેવ નો ભોગ બનતો આવ્યો છું. આજે આટલા બધા વરસો નાં કડવા અને ક્યારેક હાસ્યાસ્પદ અને શરમજનક પ્રસંગો માં કેન્દ્રરૂપી ભૂમિકા ભજવવા છતાં હું સુઇધરો નથી. જો કે, જેમ મારી મમ્મી હંમેશા અમારા નિરાશાજનક પરિણામો પછી પાનો ચડાવવા કહે છે, તેમ “જાગ્યા ત્યાર થી સવાર” એમ કહીને હું પણ દર વખતે નક્કી કરુ છું કે “હવે આવુ કોઇ દિ નહિં થાવા દઉ!”

પ્રાથમિક શાળામાં શિક્ષકો ઘર કામ (home work) કરવા આપતા. હું બપોરે સ્કુલે થી આવ્યા પછી રાત સુધી કાંઇ નો’ કરતો અને પછી પરાણે ઘરકામ કરતો. જો ક્યારેક કામ કઇરા વગર નિશાળે જાવુ પડે તો પપ્પા કે મમ્મી દ્વારા લખેલી ચીઠ્ઠી લઇ જાતો: “અમારે ઘરે ગઇકાલે મહેમાન આવેલ હોવાથી ચિ. હિરેન ઘરકામ કરી શકેલ નથી તો, દરગુજર કરશો”! પપ્પા પાસે ચીઠ્ઠી લખાવવી સહેલી હતી. શિક્ષિકા મમ્મી થી બીક લાગતી. આજે મને શરમ થાય છે કે મારા લીધે parents ને કેવુ ખોટું બોલવુ પડતુ.

પણ હું એકલો નો’તો. ક્લાસ માં અમુક નંગ હતા જે અવનવા બહાના બનાવતા. સાવ irresponsible જવાબ રહેતો કે “સર, ભુલી ગ્યો!” બિચારા સાઇબ પણ શું ક્યે આવા વિદ્યાર્થી ને? જો કડક સ્વભાવ નાં સાઇબ કે બેન હોય તો “ખાતા (જમતાં) કેમ નથી ભુલી જાતો, નાલાયક?” એમ કહી ને અંગુઠા પકડીને ઉભો રાખે કાં હાથ માં ફૂટપટ્ટી મારે.

જેમ અમે મોટા થતા ગ્યા, એમ બહાના પણ increased બુદ્ધિ નાં પ્રભાવ હેઠળ આઇવા. આઠમા – નવમાં ધોરણ માં પ્રયોગપોથી કે નકશાપોથી છેલ્લે દિ’ સબમીટ નો’ કરી શકવાનું સૌથી લોકપ્રિય બહાનુ : “સર, પૂરી લઇખી ‘તી, પણ સાઇકલ નાં કૅરિયર માં ભરાઇવી ‘તી ત્યાં ગાય ખાઇ ગઇ!” ગાય નું સાઇકલ પર રાખેલાં પુસ્તકો કે ક્રિકેટ નાં રબ્બર નાં દડા ખાઇ જવુ અસામાન્ય નો’તુ ,પણ અમે ઇ બહાના નો જેટલો ઉપયોગ કરતા એટલુ સામાન્ય તો નો’તુ જ.

પણ પી.એચ.ડી માં એક્ઝામિનર સામે કઇ જાત નું બહાનુ બનાવવું? (એમાં શું? કહી દેવાનું, “Dr. XYZ, મેં મારા પ્રયોગો નાં પરિણામો અને એનું પ્રુથ્થકરણ તો કઇરુ ‘તુ પણ, ત્યાં મારુ કૉમ્પુટર crash થઇ ગ્યુ and I lost them. પ્લીઝ, મને પાસ કરી દ્યો!”) ત્યાં એકેય જાત નું બહાનુ નો’ હાલે, હિરેન બેટા! કેમ કે, જો બહાના જ બનાવવા હોત તો પી.એચ.ડી. ચાલુ જ કેમ કઇરુ?

વર્ગ "મૉનિટર"

2005-10-18T20:38:00.000+01:00

આજે મારા એક લંગોટીયા ભાઇબંધ હારે ચૅટ કરતો’તો થોડીકવાર પહેલા. એક રમૂજી પ્રસંગ ને યાદ કઇરો.

અમે બેય એક જ હાઇસ્કુલ માં ભણતા’તા. જ્યારે નવા નવા આઠમા ધોરણ માં દાખલ થ્યા ત્યારે અમારા વર્ગશિક્ષકે કહ્યું કે મૉનિટર અને ઉપ-મૉનિટર (No, not deputy monitor; that’s Ginglish for you!) ની ચૂંટણી કરવી છે. આથી, હું, સદાકાળ સત્તા નો લાલચુ, ચૂંટણી નો’ લડુ ઇ કઇ રીતે બને? આથી કુલ 40 નાં વર્ગ માં 5 જણ ચૂંટણી માં ઉભા ર્‍યા. મને તો ઓલી અંકલેશ્વર વાળી કંપનીઓ વાળી વાત ની જેમ એમ જ થ્યુ કે આ બધાય મને જ મત દેવાના છે! મત ગણતરી પછી પરિણામ બૉર્ડ પર લખવામાં આવ્યા:

ક – 14, ખ – 9, ગ – 8, ઘ – 4, હિરેન – 3 (મતદાન : 38/40, 95 %)

હવે કરવું શું? “50% મત ન હોય ત્યા સુધી સરકાર નો’ રચી શકાય”, સાઇબ બોઇલા. કોઇ ક કે ખ ને ટેકો આપવા તૈયાર નો થ્યુ. ગ ને ક સિવાય બધાય ટેકો આપવા તૈયાર થ્યા. આથી, ગ ને બહુમતી મઇળી એટલે ઇ થ્યો મૉનિટર અને સૌથી મોટો ટેકેદાર ખ ઉપ-મૉનિટર. મારો આ ચૅટ વાળો ભાઇબંધ મશ્કરી કરીને ક્યે, “ એક મત તારો, એક મારો. તને ત્રીજો મત ક્યાં થી મળી ગ્યો!” હશે ભાઇ :(

એ જ દિવસે, બે ત્રણ પીરીયડ પછી કોઇ સાઇબ વર્ગ માં નો’તા. છોકરાંવ દેકારો કરતા’તા. અચાનક, ત્યાં થી પસાર થતા એક સાઇબ ઉપ-મૉનિટર ખ ને વાતુ કરતા જોઇ ગ્યા અને આવીને એને મારવા મઇ’ન્ડા! કો’ ક દોઢ ડાહ્યો બોઇલો કે સર, ઇ તો મૉનિટર છે! સાઇબ ક્યે, “આવા મૉનિટર નો’ હાલે, કાઢો એને!” એટલે મુખ્ય મંત્રી ગ ઉભો થ્યો. તક નો અહેસાસ થતાં જ મેં અને ઘ એ આંગળી ઉંચી કઇરી. ગ ક્યે કે,”હું હિરેન ને ઉપ-મૉનિટર બનાવું છું!”. વાહ, મારા તો ભાઇગ ઉઘડી ગ્યા; જેને 10% મત નો’તા મઇળા, ઇ ઉપ-મૉનિટર :)

એટલે, આજે હું મારી બડાઇ કરતો’તો ઇ ભાઇબંધ સામે કે મને 3 મત મઇળા’તા તો ય ચૂંટણી નાં દિવસે જ મેં મંત્રી થઇ ને દેખાડ્યુ! ભાઇબંધ બોઇલો, “ઇ જ તો આપણા દેશ ની કમનસીબી છે કે જેની પાસે મતદાર નો ટેકો (વિશ્વાસ) નથી, એવા લોકો નેતા થઇ ને બેહી જાય છે”. How true!

પલાયનવાદ સામે ની લડાઈ

2005-10-13T18:47:00.000+01:00

ગઇકાલે એક અંતર ને ખુશ કરી દેતો, પણ દુઃખદ હકિકત નજર સામે લાવતો લેખ વાંચ્યો. દુઃખદ એટલા માટે કે હકિકત ને સ્વીકારવામાં ઘણો સમય બગડ્યો. તળપદી ભાષા માં એને આંખ આડા કાન કઇરા, એમ કે'વાય. મને જે તકો મઇળી ઇ મારા જેવા જ કરોડો બાળકો, યુવાનો ને નો’ મઇળી. આ લેખે ખુશ કઇરો કારણ કે, mail stream media માં પણ લોકો એ “પલાયન વાદ” સામે અવાજ ઉઠાવવાનું ચાલુ કઇરુ છે (ભારતીય બ્લૉગ જગત માં તો આ શુભકામ ચાલુ જ છે) અને અઃસહાય લોકો નાં પ્રશ્નો સામે આંઇખું બંધ કરવાનું બંધ કઇરુ છે.

લેખ લાંબો છે, પણ મારા મતે દરેક ભારતીય એ વાંચવો જ જોઇએ. લેખ અહિં (પ્રીન્ટ ફૉર્મૅટ) અથવા અહિં વાંચવા મળશે.

કાગડાઓ નો પ્રશ્ન

2005-10-11T20:03:00.000+01:00

વધુ એક ભૂકંપ. આજે પણ મારી વૂડન ફ્લૉર વાળી લૅબોરૅટરી જ્યારે નીચલા માળે ચાલતા મશીન નાં લીધે ક્યારેક ધ્રુજે છે, ત્યારે ૨૬મી જાન્યુઆરી, ૨૦૦૧ નાં દિ’ એ મારા મગજ માં છપાઇ ગ્યે’લી સ્મૃતિ ઉપસી આવે છે.

પણ મારે આજે એ ભયાનક અનુભવ યાદ નથી કરવો. પાકિસ્તાન અને ઉત્તર ભારત માં આવેલા ભૂકંપ ને ચાર દિ’ થ્યા. મીડીયા જણાવે છે કે અમુક ભાગો માં લૂંટફાટ ચાલુ થઇ ગઇ છે. આપણ ને આવા લોકો પ્રત્યે ઘૃણા પેદા થાય, એ સ્વાભાવિક છે.

આ દ્ર્શ્ય વિચારો. મોરબી જેવડા એક ગામ નાં હજારો ભુખ્યા, તરસ્યા અને ગંભીર રીતે ઇજાગ્રસ્ત નાના બાળકો (અને વ્રુદ્ધો) ને લઇ ને એટલા જ ભુખ્યા, ઇજાગ્રસ્ત મા-બાપ હેલિપૅડ ઉપર ત્રણ દિ’ થી રાહ જોઇને એવી આશા માં બેઠા છે કે તેમનો વારો આવે અને આર્મી નું હેલિકૉપ્ટર તેમનાં સંતાન ને સારવાર માટે હૉસ્પિટલે લઇ જાય. આવા સંજોગો માં, એ જ ગામ નાં યુવાનો સારવાર ની રાહ જોતા માણસો ની તુટેલી દુકાનો અને ઘરો માં લૂંટફાટ કરીને જે હાથ માં આવે તે લઇ જાય છે. દુનિયા માં કોઇપણ માણસ ને આ વર્ણન કરવામાં આવે તો તેને આ નફ્ફટ યુવાનો પ્રત્યે ખીજ ચડવાની.

આવી ઘટના ખાલી પાકિસ્તાન માં નથી બનતી. અને એવું પણ નથી કે આવા લોકો હંમેશા મજબૂરી અને જરૂરિયાત નાં લીધે લૂંટ કરે છે. કટરિના સામે હારી ગ્યે’લુ ન્યુ ઓર્લિઅન્સ હોય કે કોમી તોફાનો માં સળગતુ આપણું અમદાવાદ કે પછી આવા જ તોફાનો માં સળગતા રવાન્ડા, નાઇજીરીયા કે લાઇબીરીયા; બધેય કાગડા જોવા મળે છે. આ બધાય કાગડા શું ખરેખર ભુખ્યા હોય છે? ના.

આપણે આ કાગડાઓ ની સંખ્યા ઘટાડવાની છે. પણ કેવી રીતે? એનો જવાબ માત્ર લોકો ની આર્થિક સદ્ધરતા કે conventional ભણતર માં તો નથી જ. આ જવાબ માણસ નાં લોભ, સ્વાર્થ અને એની સમાજ પ્રત્યે ની જવાબદારી ને આકાર આપતા જુદાજુદા ગૂઢ પરિબળો નાં મિશ્રણ સંતાયેલો છે. Which પરિબળો (factors) are primary variables?

શાળા માં થી કોલેજ માં - ૧

2005-10-06T21:04:00.000+01:00

મારી યુનિવર્સીટી માં નવુ સત્ર હમણાં જ ચાલુ થ્યુ છે એટલે રોજ નવા નવા વિદ્યાર્થીઓ જોવા મળે છે. એમને જોઇ ને મને થાય છે કે હું મારી યાદો તાજી કરી લઉં. મને વિશ્વાસ છે કે કોઇ પણ નાનાં ગુજરાતી શહેર નાં વિદ્યાર્થી ને મારા જેવા અને મારાથી પણ રસિક અને કપરાં અનુભવો થ્યા હશે, સ્કુલ નાં વિદ્યાર્થી માં થી કોલેજીયન બનાવામાં.

મેં બારમું ધોરણ પતાઇવુ એને નવ વરહ થ્યા. મારા કુટુંબ માં થી કોઇ ગ્રેજ્યુએટ પણ થ્યેલું નહિં પછી એન્જીનીઅર કે ડોક્ટર ની તો વાત જ ક્યાં કરવી? આથી, એડમિશન શે માં લેવુ એનો નિર્યણ લેવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી મારા માથે. છાપા માં અને સીનીયર વિદ્યાર્થીઓ પાસે થી એટલી ખબર કે ગુજરાત માં કેમીકલ એન્જીનીઅરીંગ ની સારી ‘વેલ્યુ’ છે. MBBS માટે તો પાછલા વરહ નાં cut off માર્ક્સ કરતા પણ ૪ માર્ક્સ ઓછા હતા એટલે શક્યતા નહિવત હતી. પેરેન્ટ્સ ને ઉંડે ઉંડે થોડીક ઇચ્છ ખરી કે ગગો ડોક્ટર બને તો સારુ. એટલે પપ્પા મોરબી નાં એક ડેંટીસ્ટ ને પણ એમનો અભિપ્રાય પુછી આઇવા: કેવુ પ્રોફેશન છે? વિદેશ જવાનાં કેવા ચાન્સ છે? દેશ માં જ હોય તો કેવી કમાણી થાય? હા હા હા, ભારત માં પ્રાઇવેટ પ્રેક્ટીસ કરતો કોઇ ડોક્ટર શું મુન્નાભાઇ ની જેમ કબૂલ કરે કે ‘મસ્કા હૈ બાપ, મસ્કા’? જો એમ કહેતો ફરે તો ઇન્કમ ટેક્ષ વાળા ની પૂછપરછ ચાલુ થાય અને નાનકડાં મોરબી માં બીજો હરિફ ડેંટીસ્ટ ઉભો થાય! પણ ત્યારે એવી ક્યાં ખબર પડતી?

હું રાજકોટ જઇને એકાદ “બારમા ધોરણ પછી શું?” એવો સેમીનાર ભરી આઇવો. એંજીનીઅરીંગ માં તો મને કેમીકલ સિવાય કાંઇ દેખાતુ જ નો’તુ. એક સીનીઅર ભાઇબંધ બિચારો કહી ક્હી ને થાઇકો કે કોમ્પુટર સાયન્સ માં જા, એનો જમાનો છે; પણ હું માનું તો ને? મને તો છાપા માં વાંચેલુ એક વાક્ય મગજ માં ઘર કરી ગ્યુ’તું: “ Ankleshwar has the largest industrial estate in Asia and most of the companies in the estate are chemical and pharmaceutical companies!” એમ જ લાગતું કે આ બધા કમ્પની વાળાઓ મારી રાહ જોઇ ને જ બેઠા છે. ખબર નો’તી કે ચાર વરસ પછી કોઇ રૂ. ૪,૦૦૦ નાં માસિક પગાર માં ય નહિ રાખે.

ગુજરાત માં એલ.ડી કે એમ.એસ. કેમીકલ માં મળે એટલા માર્ક્સ નો’તા. નિરમા માં પૅમેન્ટ સીટ નાં પૈસા તો મોંઘા પડે. નવી કોલેજ માં જવાની ઇચ્છા ઓછી હતી. પપ્પા ને બહુ ઇચ્છા કે છોકરાંવ ને અંગ્રેજી સારું આવડવું જોઇએ (હું માંડ પાસ થ્યો’તો અંગ્રેજી માં); અને એવી છાપ કે દક્ષિણ ભારત નાં લોકો નું અંગ્રેજી સારુ. આથી, REC, વારંગલ (આંધ્રપ્રદેશ; http://www.nitw.ernet.in/ ) માં દાખલો લીધો. દાખલો લેતા તો લેવાઇ ગ્યો પણ કોઇ દિ’ હું બાપડો મોરબી થી અમદાવાદ એક્લો નો’તો ગ્યો; રાજકોટ એકલો પહેલી વાર બારમા પછી ગ્યો’તો. પપ્પા હંમેશા પોતાનું ઉદાહરણ દઇને કે'તા, " હું ૧૬ વરહ નો હતો ત્યારે એકલો મોરબી થી હળવદ ( ૩૨ કી.મી.) ગ્યો તો, ભણવા હારુ" :-)

ઘોઘા ની સીખ

2005-10-04T16:56:00.000+01:00

આજ થી નવરાત્રી ચાલુ થાય છે. બાળપણ માં અમારા માટે, નવરાત્રી દરમ્યાન, જો સૌથી વધારે આનંદદાયક કોઇ કાર્ય હોય તો, ઇ ઘોઘા ફેરવવાનું! મોટા શહેરો માં તો ખબર નથી, પણ અમારા મોરબી માં તો હજી મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગ નાં બાળકો ‘સીખ’ મેળવવા માટે ઘરે ઘરે ‘ઘોઘા’ અને ‘ગરબા’ ફેરવે છે ઇ મને ખબર છે.

ગરબો એટલે ઘણા કાણાં કરેલું એક નાનકડું માટલું અને ઘોઘો એટલે માટી નું નાનકડું મંદિર. ઘોઘા (કે ગરબા) માં એક દિવો કરવાનો; એક નાની ડબ્બી માં થોડુંક તેલ લેવાનું; એક બાકસ અને દિવા માટે એક-બે વધારાની વાટો. આ બધુ એક થાળી માં લઇ ને સાંજ પડ્યે મિત્રો સાથે આજુ-બાજુ ની સોસાઇટીઓ માં ઘરે ઘરે જાવાનું. છોકરાઓ પાસે ઘોઘા હોય અને છોકરીઓ પાસે ગરબા હોય. દરેક ઘરે જઇને ઘોઘા નું ગીત ગાવાનું. ઘોઘા અને ગરબા નાં ગીતો જુદા જુદા હોય; આથી, બન્ને ગ્રુપ અલગ અલગ હોય.

જુદા જુદા ઘરે થી જુદી જુદી વસ્તુ મળે. કોઇ ચોકલૅટ તો કોઇ પેપરમીંટ (peppermint) આપે. તો કો’ક વળી કાજુ, અગરબત્તી, દિવા માં પૂરવા નું તેલ કે મગફળી નાં દાણા આપે. જો ક્યારેક કો’ક નાં હૈયા માં રામ વસ્યા હોય તો ‘રોકડા’ ય આપે!! ઘણાં લોકો એમ પણ કહી દ્યે કે “છેલ્લે દિ’ (દશેરા) આવજો”; અમે મન માં ને મન માં એમને ભાંડતા આગળ વધી! મોટા મકાનો વાળા પાસે થી ઓછી જ સીખ મળતી ઇ મને બરોબર યાદ છે. એક-બે વાર તો આવા પૈસાવાળા નાં કૂતરાય મારી વાં’હે થ્યા’તા! ભાગતા-ભાગતા ઘોઘા નો દિવો ઓલવાઇ ગ્યો, તેલ ઢોળાઇ ગ્યુ પણ સીખ નો મૈળી તે નો જ મૈળી. ‘સ્વમાન’ ને ફટકો લાગતા અમે છેલ્લે દિ’ પણ આવા ઘરો ને avoid કરતા. બાકી, છેલ્લે દિ’ તો અમે સવાર થી નીકળી જાતા સીખ માંગવા. નવ દિવસ દૂર ની સોસાઇટીઓ માં જેનાં ઘરે ઘોઘો લઇને નો ગ્યા હોય એના ઘરેય દશેરાએ જાતા. અને સાંજે રાવણ-દહન નાં કાર્યક્રમ ને કેમ જતો કરાય?

ઘોઘા ફેરવતી વખતે જે ગીત ગાતા એમાંથી થોડુંક હજી યાદ છે. પૂરો અર્થ ખબર નથી અને જાણવાની કોશીષેય નથી કઇ’રી.

ઘોઘા ઘોઘા ઘો’સલામ
નાથી ભાઇ નાં વીસ સલામ

ટોકરી નો ટમકો
ઘૂઘરી નો ઘમકો

પરે પટોળીયે પોઢે છે
ગોદડીયા ને ગોળી વાઇ’ગી
જાય ગોદડીયો ભાઇ’ગો

દિકરી દિકરી દિવાળી
સોના ની ઘાઘરી સીવાણી

તેલ દ્યો, ધુપ દ્યો, બાવા ને બદામ દ્યો
ઘોઘા ની સીખ ! (જોર થી બોલવાનું)

ગાંધીજી અને ગુજરાત

2005-10-02T20:32:00.000+01:00

ગાંધીજી. આ માણસ હારે કોને વાંધો નથી? કૉંગ્રેસ ને એમ થાય છે કે ગાંધીજી એ ભારત ના ભાગલા નો પૂરતો વિરોધ નો કઇરો. ભાજપ કે જેના મૂળ RSS માં થી ઉત્પન્ન થાય છે એને વાંધો છે કે ગાંધીજી એ હિંદુઓ નાં હિતો ને હાનિકારક પગલા ભઇરા. હંમેશા દેશ નાં વિકાસ માં દખલકારક સામ્યવાદીઓ ને ગાંધીજી ની આસ્તિકતા આડી આવે છે.

આજે જો ગુજરાત માં કોઇ હાઇસ્કુલ કે કૉલેજ નાં ગ્રૅજ્યુએટ ને પુછવામાં આવે કે ગાંધીજી એ લખેલા કેટલા લખાણ વાંચ્યા છે તો, ભાગ્યે જ કોઇ જોવા મળશે કે જેણે ગાંધીજી ની આત્મકથા સિવાય કોઇ લખાણ વાંચ્યુ હશે. પણ જો એ જ લોકો ને ગાંધીજી વિશે અભિપ્રાય પુછીએ તો ટિકા જ સાંભળવા મળશે. ગાંધીજી ની ટિકા કરવી ઇ હવે ફેશન બની ગઇ છે.

મને પૂરો વિશ્વાસ છે કે જો કોઇ પણ વ્યક્તિ ગાંધીજી નું લખાણ વાંચે તો તરત જ ખ્યાલ આવશે કે તે માણસ નાં વિચારો કેવી રીતે આકાર પામ્યા. અને કેવી પરિસ્થિતિ માં તે આકાર પામ્યા. તે ખુદ પણ કબુલ કરે છે કે કોઇ પણ માણસ પરફેક્ટ નથી. આજે આઝાદી નાં 60 વરસ પછી આપણે જોઇ શકીએ છીએ કે માત્ર ગાંધીજી જ નહી, બધા નેતા ઓ એ નાની-મોટી ભૂલો કરી હતી. આજે તો ગુજરાત માં હાલતા ને ચાલતા લોકો સરદાર પટેલ ની સરખામણી ગાંધીજી સાથે કરે છે; બે ય ની જરૂર હતી ભારત ને. પણ કમનસીબે, આ સરખામણી હવે મત મેળવવાનું સાધન બની ગ્યુ છે.

PS: ગાંધીજી નાં પૂરા લખાણ અહિં વાંચવા મળશે: http://www.mahatma.org.in/bookmain.jsp?link=bk

ગાંધીજી ઉપર બીજી સારી વેબસાઇટ: http://www.gandhiserve.org/

આપણી જવાબદારી

2005-09-25T13:26:00.000+01:00

વિશ્વ ની સૌથી મોટી લોકશાહી કે જ્યાં ¼ વસ્તી ગરીબી રેખા ની નીચે જીવે છે, જ્યાં વિશ્વ નાં 1/3 ગરીબો વસવાટ કરે છે, ત્યાં નાં વિરોધપક્ષ નાં નેતા અને ભુતપૂર્વ ગૃહ મંત્રી પાસે થી એક સામાન્ય માણસ કઇ જાત નાં ભાષણ ની આશા રાખે?

જો તમે માનતા હો કે આ ભાઇ દેશ ની સરકાર ની ઝાટકણી કાઢતા હશે કેમ કે સરકાર
(1) ગરીબો નો ઉદ્ધાર લાવવા વધારે શાળા ઓ નથી બંધાવતી,
(2) રોજગાર ઉત્પન્ન કરવાની યોજના ઓ નો અમલ નથી કરતી,
(3) સમાજ માં નાત-જાત ના ભેદભાવ દૂર કરવા નો પૂરતો પ્રયત્ન નથી કરતી
(4) દેશ નાં સૌથી મોટા આંતરીક દુશ્મન, કોમવાદ, ને ડામવા માં નિશ્ફળ નિવડી રહી છે.
તો, તમે ખોટા પડશો. કેમ કે એલ. કે. અડવાણી આજે સોમનાથ ગ્યા’તા અને ફરી થી પોતાની “તકિયા કલામ” અયોધ્યા માં રામમંદિર બનાવવાની વાત ઉચ્ચાઇરી. જ્યારે આ બધાય નેતા ગુજરાત માં આવીને બિચારા સામાન્ય લોકો નું ધ્યાન અર્થ વગર ની વાતો માં દોરવે ને’ ત્યારે મને પાર વગર ની ખીજ ચડે છે. કારણ કે એમને ખુદ ને પણ ખબર છે કે લોકો ને આર્થિક રીતે ઉંચા લાવવા માટે સખત મહેનત કરવી પડે. અને જો ખાલી મંદિર ના નામે મત મળતા હોય તો લોકો નાં વિકાસ કરવા માટે ની ગધ્ધા મજુરી શું કામ કરવી?

આ જ અડવાણી અને એની પાર્ટી એ એક માણસ ને ત્રણ વખત સુધી મારા મોરબી માં વિધાનસભા ની ચૂંટણી માટે ટીકીટ આઇપી અને મોરબી ની પ્રજા એ આ માણસ ને ચૂંઇટો પણ ખરો. ગ્યા વર્ષે એના ઉપર એક ખુન કરાવવાનો કેસ હાઇલો અને અત્યારે જન્મટીપ ની સજા ભોગવે છે, આ ભાઇ. ધારાસભ્ય જેલ માં અને તો ય એક પણ ખુલાસો કે માફી નો શબ્દ અડવાણી કે ભાજપ તરફ થી પ્રજા ને નો’ મૈળો. આજ-કાલ ભાજપ, મનમોહન સિંઘ ની સરકાર પાસે લાલૂ જેવા લોકો કે જેના ઉપર કેસ હાલે છે તેમને હટાવવાની માંગણી કરે છે. પણ જ્યારે છેલ્લી વિધાનસભા ની ચૂંટણી થઇ ત્યારે આ મોરબી નાં માણસ ઉપર 3 વર્ષ થી કેસ હાલતો’તો.

આપણો જ વાંક છે. આપણા દેશ નાં નફ્ફટ રાજકારણી ઓ ને પ્રજા પૂરતા પ્રશ્નો પુછતી નથી; એટલે જ આ બધાય ‘નેતા’ ચડી બેઠા છે. જો ખેતર માં વાવેલો પાક પૂરતા પ્રમાણ માં જોતો હોય તો નિયમીત નિંદામણ કરીને નકામા છોડ કાઢવા પડે. ઇ જ રીતે જો રાજકારણીઓ પાસે સમાજ અને દેશ નું ભલું કરાવવું હોય તો નકામા લોકો ને રસ્તો (exit) દેખાડવો પડે.

Disclaimer: હું એકેય પાર્ટી નો માણસ નથી. આ લખાણ મારા પોતાનાં વિચારો ની શબ્દો માં અભિવ્યક્તિ છે.

શિક્ષક

2005-09-23T16:07:00.000+01:00

મને લાગે છે કે હું જે રીતે ગુજરાતી બોલુ છુ તે રીતે મારે લખવુ જોઇએ. આથી હું શક્ય હોય ત્યાં સુધી કાઠીયાવાડી માં લખવાનો પ્રયાસ કરીશ.

આજ નો દિ’ થોડોક ઉદાસ છે, મારા માટે. આજે મારા પ્રોજેક્ટ સુપરવાઇઝર મારી યુનિવર્સીટી છોડી ને બીજે જાય છે. જો કે તે મારા સાહેબ તરીકે તો હજી પણ રે’સે, પણ તેમની સાથે જે રીતે છેલ્લા બે વર્ષો કાઇઢા એવો સમય તો હવે કોઇ દિ’ નહિ આવે. પી.અચ.ડી કરતા વિદ્યાર્થી અને એના સાઇબ નો સંબંધ ચઢાવ ઉતાર થી ભરપૂર છે. માસ્ટર ડીગ્રી ના ભણતર સુધી એવો સમય ભાગ્યે જ આવે છે જ્યારે વિદ્યાર્થી એના સાઇબ ની અનીચ્છા સામે થાય છે અને શાબ્દિક વિવાદ કરે છે. પણ પી.એચ.ડી ની તો વાત જ જુદી છે, ભાઇ! ઘણા લોકો કહે છે કે પી.એચ.ડી માટે સુપરવાઇઝર ની પસંદગી પણ એટલી જ અગત્ય ની છે કે જેટલી પ્રોજેક્ટ ની. જો સારા સાઇબ નો’ મળે તો જિંદગી ની પથારી ફરી જાય. હું એટલો ભાઇગસાળી કે મને જોગાનુજોગ સારા સાહેબો મળી ગ્યા; ને’તર મેં જોયા છે અમુક PhD વીદ્યાર્થી ઓ, કે જેમની હાલત બેકાર સાહેબો ને લીધે બહુ ખરાબ થઇ ગઇ છે.

મારા reflective mood ના કારણે મને વિચાર આવે છે કે મારા વિદ્યાર્થી તરીકે ના જીવન માં સૌથી મોટો ફાળો ક્યા શિક્ષક નો છે?

મારી શિક્ષિકા મમ્મી નો કે જેણે મને છઠ્ઠા ધોરણ માં ગણીત માં યુગ્મકોણ કોને કે’વાય ઇ ભુલી ગ્યો ત્યારે એક થપ્પડ માઇરી’તી. જે રોજ જમ્યા પછી ગણીત ગણવાની ફરજ પાડતી. એક સ્પેલીંગ ખોટો પડે તો દસ વાર બોલાવતી.

કે પછી, મારા હાઇસ્કુલ નાં સાહેબો કે જેઓ અલગ અલગ (અને ક્યારેક ખુબ જ રમુજી) સ્ટાઇલો થી અમને બધુ સરસ રીતે સમજાવતા?

કે પછી, મારા MSc ના સુપરવાઇઝર કે જે મને પ્રોજેક્ટ માં મદદ કરવા રવિવારે યુનિવર્સીટી માં આવતા? બધા ને ખબર છે કે પશ્ચિમ માં રવિવાર એટલે બધા કામ બંધ.

કે પછી, મારા આ પી.એચ.ડી નાં સાહેબ, કે જેમણે મારી આળસ નો બે વરસ સુધી ખુબ સારો સ્વાદ ચાખ્યા છતાં મને નીચો ઉતારી પાડવાને બદલે હમેંશા પ્રોત્સાહિત જ કર્યો?

આ બધા વિચારો પછી મને ભાન થાય છે કે મારા શિક્ષકો ની સરખામણી કરી શકાય અને તેમને માર્ક્સ આપી શકાય એવી મારી લાયકાત નથી. હું કોણ તેમને grades આપવા વાળો? બધા નો એક સરખો ફાળો છે. જો કોઇ એક નો’ હોત તો હુ આજે જ્યા છું, ત્યાં નો’ હોત.

Home sickness

2005-09-21T18:41:00.000+01:00

મને યાદ છે કે હું જ્યારે મોરબી ની શાળા માં ભણતો ત્યારે જો સૌથી વધારે આતુરતા પૂર્વક કોઇ સમય ની રાહ જોવાતી તો તે શ્રાવણ થી આસો મહિના સુધી નો સમય. આ સમય એટલે અંતર ને ઉત્સાહ થી ભરી દેતો સમય. ઢગલા બંધ તહેવારો, દિવાળી નું વેકેશન, કાઠિયાવાડી મેળા, વાદળીયુ વાતાવરણ, નોરતાં ની રાતો; ગામ માં એક અલગ જ પ્રકાર નો ઉત્સાહ જોવા મળતો (કદાચ હજુ પણ મળે છે). છેલ્લા થોડા વર્ષો થી હું આ સમયે ગેરહાજર રહુ છુ. આખો વર્ષ ઘર બહુ યાદ નથી આવતું પણ જ્યારે તહેવારો નો સમય આવે ત્યારે ઘર યાદ આવવાનું શરુ થાય.

આ વર્ષે મારો દિવાળી ઉપર ઘરે જવાનો પ્લાન હતો. પણ, જો કોઇ વિદ્યાર્થી કોઇ પણ કાળે પોતાનો અભ્યસ્થાશ્રમ જલ્દી પૂરો કરવા માંગતો હોય તો તેને “મોટા” બલિદાન આપવા તૈયાર રહેવુ જોઇએ, I guess!

ગુજરાતી એટલે શાકાહારી?

2005-09-14T13:12:00.000+01:00

હું ગઇકાલે મારા ગ્રીક અને બ્રિટિશ મિત્રો સાથે વાતો કરતો હતો. વાત વાત માં મેં જણાવ્યુ કે હું માંસ નથી ખાતો. ગ્રીક મિત્ર તો મારી વાત માનવા જ તૈયાર નો’તો! અંતે જ્યારે માન્યું ત્યારે કહે કે ‘તને ખબર નથી તું શું ગુમાવી રહ્યો છે!’ મારા ચાઇનીઝ સાહેબ ને પણ સમજાતું નથી કે હું શા માટે શાકાહારી રહીને મારા શરીર ઉપર ‘અત્યાચાર’ કરુ છું?

આ ચર્ચા ઉપર થી મને એક પ્રસંગ યાદ આવે છે જ્યારે હું મોરબી માં બારમા ધોરણ માં ભણતો હતો. મારા ઘર માં ઇંડા અને માંસ નું નામ લઉં તો મમ્મી ટાંટીયા ભાંગી નાખે! બજાર માં ક્યાંક ઇંડા ની રેકડી પાસે થી પસાર થવાનું આવે ત્યારે મમ્મી પોતાના નાક આડો રૂમાલ રાખી દેતી. મારે કબૂલ કરવુ રહ્યુ કે આમ્લેટ ની વાસ મને તો ‘સુગંધ’ લાગતી! મારા અમુક મિત્રો છાનામાના ઇંડા ખાતા. એક દિવસ સાંજે ટ્યુશન માં થી છુટીને તે લોકો એ આમ્લેટ ખાવા જવાનો પ્રોગ્રામ બનાવ્યો. મારાથી પણ રહેવાયુ નહિં અને હું પણ બીતો બીતો તેમની સાથે ગ્યો. તે દિવસે ઇંડા સાથે મારી જે સુલેહ થઇ તે 9 વરસ ચાલી. અંદરોઅંદર ક્યારેક ગ્લાનિ અનુભવતો પણ ઘરે કોઇ દિવસ કહેવા માટે જીભ ઉપડી જ નહી. પણ જ્યાં જીભ ન ચાલે ત્યાં કલમ પહોંચે. મે ભારત છોડ્યા પછી મમ્મી-પપ્પા ને ટપાલ લખીને જાણ કરી. વાંચીને મમ્મી ને ખુબ દુઃખ થયું હશે, તેની મને ખબર છે. આખરે મેં જાતે જ ઇંડા નહી ખાવાનો નિર્યણ લઇ લીધો.

હું અહીં બિલકુલ દલીલ કરવા નથી માંગતો કે ઇંડા અને માંસ ખવાય કે ન ખવાય. એ તો જેવી વ્યક્તિ ની ઇચ્છા. પણ શાકાહાર જેટલો ગુજરાત માં વ્યાપક છે તેટલો કદાચ ભારત ના બીજા કોઇ રાજ્ય માં નહિ હોય (સિવાય કે રાજસ્થાન). મેં આંધ્રપ્રદેશ માં ચાર વરસ કાઢ્યા છે અને ત્યાં મારી કોલેજ ની હોસ્ટેલ માં બે શાકાહારી મેસ (mess) ની સામે ત્રણ માંસાહારી મેસ હતી. મને તો ગુજરાતી લોકો ના શાકાહાર તરફ ના લગાવ પાછળ ગાંધીજી ની ચળવળ અને જૈન ધર્મ નાં પ્રભાવ નો મોટો 'હાથ' લાગે છે.

મારું 'બીચારું' મોરબી

2005-09-12T20:00:00.000+01:00

ત્રણ દિવસ પહેલા મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અમારા મોરબી માં આવ્યા હતા, એક ગૅસ પાઇપ લાઇન નું ઉદઘાટન કરવા માટે. મોરબી માં સીરામીક કારખાનાઓ ની કમી નથી. બધા કારખાના વાળાઓ ને સસ્તુ ઇંધણ જોઇએ છે; કોઇ ને પડી નથી કે તેઓ જે ઇંધણ વાપરે છે તે મોરબી ની આસપાસ ની જમીન અને વાતાવરણ ઉપર કેટલી ખરાબ અસર કરે છે. મોરબી બીજુ અંકલેશ્વર બની જશે જો જરૂરી પગલા નહી લેવાય તો. સરકારી ઓફીસરો તો કારખાના વાળા ઓ ના હપ્તા લેવા માં થી ઉંચા આવે તો પર્યાવરણ વીષે વિચારેને?

આજ-કાલ રાજકારણીઓ ને ખબર પડી ગઇ છે કે હવે ગુજરાત ના લોકો તેમની પાસે થી બહુ વધારે અપેક્ષાઓ નથી રાખતા, કેમ કે આઝાદી પછી કેટલી અપેક્ષાઓ રાજકારણીઓ એ પુરી કરી છે તેની બધા ને ખબર છે. હા, તો આપણા ન.મો. મોરબી આવી ને બહુ મોટી મોટી વાતો કરીને ગયા: ‘મોરબી વિશ્વ નું સૌથી ઝડપ થી વિકસતુ શહેર હશે (આ ગૅસ ના પાઇપ ને લીધે)’, ‘ જ્યારે દેશ 8 ટકા નો વાર્ષિક વિકાસ દર જાળવવા ફાંફા મારે છે ત્યારે ગુજરાત નો વિકાસ દર 15 થી 16 ટકા છે’ વગેરે વગેરે...

અરે મારા ભાઇ, મોટી મોટી વાતો કરવા ને બદલે સાદી ભાષા માં એમ કેમ નથી જણાવતા કે મોરબી માં સારા રસ્તા ક્યારે બનશે? ક્યારે સરકારી નિશાળો મા નિયમીત વર્ગો ચાલશે? શું મોરબી માત્ર પૈસાવાળા લોકો માટે જ છે, કે જે પોતાના બાળકો ને પ્રાઇવેટ નિશાળો માં મૂકી શકે અથવા તમારા જેવા નેતાઓ ના પક્ષો ને ચુંટણી વખતે ફાળો આપી શકે? By the way, મોરબી માં રોજ સાંજે ખુણે ખુણે બેઠેલા ઉદ્ધંડ લોકો આવતી જતી બહેનો નું જીવન મુશ્કેલ બનાવે છે એના વિષે તમે સાંભળ્યુ છે ક્યારેય, મોદીજી? તમે જ્યારે મોરબી માં હતા ત્યારે જ ત્યાં એક દસમા ધોરણ નો વિધ્યાર્થી એક અકસ્માત માં કમકમાટી ભર્યુ મૃત્યુ પામ્યો; મોરબી ની પોલીસ ને ટ્રાફીક નીયમો નુ પાલન કેવી રીતે કરાવવું એના વિષે થોડીક માહિતી આપવી જોઇએ એમ તમને નથી લાગતુ, મુખ્યમંત્રીશ્રી?

ન.મો., ક્યારેય મોરબી નાં સરકારી દવાખાના માં આંટો માર્યો? જો માર્યો હોત, તો મોરબી ને વિશ્વ નું વિકસીત શહેર બનાવવા ની વાત કરતી વખતે તમારો આત્મા જરૂર ડંખ્યો હોત. તમને એ તો ખબર હોવી જ જોઇએ કે આ પાઇપ લાઇન જેના માટે લાવ્યા છો તે કારખાના વાળા દર વર્ષે કરોડો રૂપીયા ની કરચોરી અને વીજ ચોરી કરે છે. આ દુઃષણો કાબુ માં લાવવા માટે તમારી સરકારે કરેલા પ્રયત્નો તો જણાવો, ‘છોટે સરદાર’? મોરબી ની એન્જીનીઅરીંગ કોલેજ ના વિધ્યાર્થી ઓ ને તમે કઇ રીતે સમજાવવા માંગો છો કે 50 રૂપીયા ના ફી વધારા નાં વિરોધ માં હજારો રૂપીયા ના મોંઘા કોમ્પુટરો ની તોડફોડ ના કરાય?

'હું એક્લો કેટલું કરી શકું', એવું કહીને લૂલો બચાવ કરવાની તમને નેતાઓ ને કુટેવ છે. પણ, દરેક ક્ષેત્ર માં ‘જવાબદારી’ નામ નો શબ્દ હોય છે. જેટલી ઉંચી ખુરશી એટલી મોટી જવાબદારી, મારા સાહેબ.

2005-09-11T12:58:00.000+01:00

મિત્રો,
આ મારો પ્રથમ ગુજરાતી બ્લોગ છે. મે ભારતીય બ્લોગોસ્ફીઅર માં લોકો ને પોતાની માતૃભાષા માં લખતાં જોયા હતાં આથી મને પણ ગુજરાતી બ્લોગ ચાલુ કરવાનું મન થયું. હું ધવલ ભાઇ, સિદ્ધાર્થ ભાઇ અને અશોક ભાઇ નો ખુબ આભારી છુ, કારણ કે તેમના બ્લોગ્સ જોઇ ને અને ધવલ ભાઇ ના વિસ્તૃત ઇ-મેઇલ રૂપી માર્ગદર્શન થી જ હું આટલી જલ્દી બ્લોગ ચાલુ કરી શક્યો છું. Thank you, all!

જો કે ગુજરાતી સાહિત્ય માં મારી ચાંચ બહુ ડુબતી નથી! આથી, આ બ્લોગ મોટે ભાગે, મેં ગુજરાત માં વીતાવેલી જિંદગી અને ગુજરાત ને લાગતા વળગતા વિષયો ઉપર મારા વીચારો નું પ્રતીબિંબ હશે. હું મોરબી માં જન્મ્યો અને મોટો થયો છું. છેલ્લા આઠ થી નવ વર્ષ થી હું મોટે ભાગે મોરબી (અને ગુજરાત) ની બહાર જ રહ્યો છું. ગુજરાત મને ખુબ ગમે છે, જો કે દુઃખ પણ થાય છે જ્યારે ગુજરાત ને અમુક ક્ષેત્રો માં બીજા રાજ્યો કરતા પાછળ મહસુસ કરું છું.

By the way, મેં ગઇકાલે બી.બી.સી. ઉપર ગુજરાતી લોક સંગીત વિષે એક કાર્યક્રમ સાંભળ્યો હતો. તેની લીંક અહી મુકું છું. આવતા શનીવાર (17મી સપ્ટેમ્બર) સુધી તમે લોકો તેને બી.બી.સી ની વેબ સાઇટ ઉપર સાંભળી શકશો.

http://www.bbc.co.uk/radio3/worldroutes/ (Click on "Listen to the latest programme")

ચાલો ત્યારે........મળ્યાપછી. આવજો!