ધરતીકંપ

10મા ધોરણ માં હતો (1993 - 94 માં) ત્યારે બધા એવુ કહેતા કે ગુજરાતી ની પરિક્ષા માં આ વખતે “ધરતીકંપ” ઉપર નિબંધ લખવાનો આવશે. કેમ કે, ઇ વરસે લાતુર માં જબરદસ્ત ભૂકંપ આવેલો. બરોબર નિબંધ તૈયાર કરીને પરિક્ષા આપવા ગ્યો’ તો. જો કે, નિબંધ તો બીજો પુછાયેલો, પણ મગજ માં ધરતીકંપ વિશે ની માહિતી બેસી ગ્યેલી. પછી, જ્યારે આંધ્ર માં ભણવા ગ્યો ત્યારે લાતુર નાં બે વિદ્યાર્થીઓ સાથે સારી મિત્રતા થઈ ગ્યેલી અને એમના અનુભવો વિશે ચર્ચા થાતી.

પણ જે અનુભવવાનું હતું, એ માટે માહિતી નાં આવા નાના નાના dose મને તૈયાર કરવામાં નિષ્ફળ ગ્યા. જે અનુભવ થવાનો હતો, એની ભયાનકતા અને અનિશ્ચિતતા તો આજે પાંચ વરહ પછી પણ પરસેવો છુટાવે છે.

8.46am, 26મી જાન્યુઆરી 2001: પપ્પા મૉર્નિંગ વૉક માં ગ્યા છે, મમ્મી એમની નિશાળ માં પ્રજાસત્તાક દિન ની ઉજવણી માં ગયેલ છે, ભાઈ નાસ્તો – પાણી કરીને છાપુ વાંચે છે. હું ન્હાવા ની શરુઆત કરવાની તૈયારી કરું છુ. અને અચાનક જ બાથરૂમ, ભારતીય ટ્રેઈન ની જેમ, ધ્રુજવા મંડે છે. હું અવ્યવસ્થિત રીતે ટુવાલ વીંટાળીને બૂમ પાડતો પાડતો બહાર આવુ છુ, “ભાગ, ભાઈ ભાગ”. ભાઈ તો મારી આગળ છાપું હાથ માં લઈ ને ભાગતો જ હતો! પછી તો અમે બેય, ઘર માં થી ફળીયા માં અને ત્યાંથી વંડી ઠેકીને શેરી માં. ફળીયા નો દરવાજો ખોલવાનો ક્યાં સમય જ હતો? પાડોશીઓ પણ દોડીને બહાર આઇવા. ઘર ની બહાર પશુઓ ને પીવા માટે બનાવેલી નાની પાણી ની કુંડી અડધી ભરેલી હતી. એમાંનું પાણી છલકાઈ ને નીચે ઢોળાય છે. આ બધુંય કાલે જ બઇનુ હોય એમ અત્યારે નજર ની સામે તરવરે છે. અને આ ભૂકંપ ની સાથે સંભળાતો ગેબી અવાજ suspense અને ડર માં ઉમેરો કરતો હતો. થોડી વાર પછી, પપ્પા ને દૂર થી આવતા જોયા. જે મચ્છુ નદી નાં પૂલ ઉપર થી તે 10 મીનીટ પહેલા હાઇલા હતા, એની અડધી ફૂટપાથ ભૂકંપ માં પડી ગઈ. મમ્મી પણ થોડી વાર પછી ઘરે આવી ગ્યા. જો કે અમારા ઉપરાંત બીજા ઘરો ને થોડું ઘણું નુકસાન થ્ય્યુ, સદનસીબે અમારી સોસાઈટી માં કોઈ જાનહાની નો’ થઈ.

પછી તો સમાચાર મળવા ની શરુઆત થઈ ગઈ કે મોરબીનાં ક્યા વિસ્તારો માં સૌથી વધુ નુકસાન થ્યુ છે, મોરબી સિવાય ક્યાં ક્યાં અસર થઈ છે. સાંજે મિત્ર જોડે ગામ માં હાલત કેવી થઈ છે ઇ જોયુ. લોકો પાસે થી જાણવા મઇળુ કે ગામડાઓ માં બહુ નુકસાન થ્યુ છે અને 80 – 90% ઘરો સાફ થઇ ગ્યા છે. ધરતીકંપ ની સાંજ થી જ મોરબી ની સોસાઈટીઓ માંથી લોકો એ થેપલા, રોટલી, શાક વગેરે રાંધી રાંધીને વાહનો માં ગામડે ગામડે જઇ ને આપવાનું ચાલુ કરી દીધુ.

બપોરે, અમે અને અમારા પાડોશીએ ભેગુ રસોડું કઇરુ કેમ કે એમનું ફળીયુ મોટું હતુ; આથી ચાલુ રહેલ aftershocks ની બીક નો’ રહે. રાત્રે ફળીયા માં સુતા. વિજળી તો બીજે દિ’ આઈવી. બીજે દિ’ ઘર માં સૂવાનો પ્રયત્ન કઇરો પણ, શાંતિ થી ઉંઘ આવે તો ને! એટલે શેરી માં જ પાડોશીઓ સાથે તંબૂ તાઇણા. શિયાળાની ઠંડી પણ ચાલુ જ હતી. આમ થોડાક દિ’ હાઇલુ. પછી, બીક ઓછી થઇ એટલે ફળીયામાં મચ્છરદાની બાંધીને સુવાનું શરૂ કઇરુ.

અહિં પશ્ચિમ માં તો લાકડાનાં floors સામાન્ય છે. આજે પણ જ્યારે મારી lab ની નીચે આવેલ lab માં કોઈ જોરથી દરવાજો બંધ કરે છે કે કોઈ વજનદાર વસ્તુ પછાડે છે ત્યારે મારુ કૉમ્પ્યુટર, ટૅબલ ધ્રુજે છે અને ભૂકંપની યાદ અપાવી જાય છે.

Undoubtedly, આ દુર્ઘટના નાં લીધે અમુક એવા વ્યક્તિગત પ્રસંગો પણ છે કે જે સુખદ યાદ અપાવે છે. એકબીજાને ઉપયોગી બનવાની અગત્યતા સમજાઈ. મિત્રો સાથે તાપણું સળગાવીને ચા પીતા પીતા મોડે સુધી ચોકી કરવી (ચોરી નાં બનાવો વધી ગ્યા હતા કેમ કે ઘણાં લોકો નાં મકાનો નુકસાની નાં લીધે સલામત નો’તા), સાંજે ઘર ની બહાર ટીવી. લાવીને કૌન બનેગા કરોડપતી જોવુ, દિવસ નાં સમયે તડકા માં ખાટલા ઉપર બેસીને Toefl અને GRE માટે ની તૈયારી કરવી, પબ્લીક લાઈબ્રેરીનાં ખખડધજ બીલ્ડીંગ માંથી છાપાં અને સામયિકો બહાર લાવી ને કેસરબાગ માં ઘાસ ઉપર બેઠા બેઠા વાંચવુ!

ટૂંક માં, આ દુર્ઘટનાએ હજારો લોકો ની જિંદગી બે મીનીટની અંદર છીનવી લીધી, કરોડો લોકો નાં સપનાંઓ ચકનાચૂર કરી નાઇખા, હજારો ભ્રષ્ટ લોકો ને કરોડો રૂપીયા ભ્રષ્ટાચાર કરીને ખાઈ જવાનો મોકો આઇપો; પણ સાથેસાથે દેશ નાં લોકો ને કટોકટીનાં સંજોગો માં કેવીરીતે સફળતાથી એક થઇને સામનો કરવા માટે જરૂરી practice પૂરી પાઇડી.